Jak mądrze inwestować w ciało? Radzi lekarz ortopeda

Zawodowcy mają do dyspozycji trenerów, fizjoterapeutów, dietetyków, laboratoria i sztaby medyczne pod ręką. Mimo to amatorzy częściej wychodzą z treningu zdrowsi. Dlaczego? Bo nie czekają, aż ktoś o nich zadba, ale sami inwestują w swoje ciało i jego przyszłość, zamiast liczyć na „serwisową opiekę” klubu czy sponsora.

Wśród kibiców funkcjonuje przekonanie, że profesjonalny sportowiec ma do dyspozycji zaplecze laboratoryjne i fizjoterapeutę w trybie stałej gotowości. Ma dietę rozpisaną co do grama, regenerację sterowaną aplikacją, badania robi częściej niż telewizja nadaje prognozę pogody, a jego niektóre mięśnie mają własne profile w mediach społecznościowych. Amator ma tylko bidon z maratonu 2014, bo wtedy pierwszy raz startował, roller do masażu i przekonanie, że „jakoś to będzie”. Jednak to amatorzy zachowują sprawność i zdrowie na dłużej. Dlaczego? Bo nikt im nic nie załatwia.

Zawodowiec, przynajmniej teoretycznie, może liczyć na to, że jeśli coś tam strzyknęło, to ktoś mu to naprawi. Amator wie, że jeśli coś strzyknęło, to będzie jutro jęczał przy wstawaniu z łóżka, a w poniedziałek w pracy będzie udawał, że „to tylko niewielka sztywność”. W sporcie amatorskim na system opieki zdrowotnej składają się konsultacja z Doktorem Google, okłady z mrożonek Horteksu i nadzieja, że samo przejdzie.

Amatorzy mają też rzadką cechę: słuchają zaleceń, za które zapłacili. Jeśli fizjoterapeuta mówi: „Proszę robić ćwiczenia codziennie”, amator robi. Zapłacił, a skoro zapłacił, to znaczy, że to ważne. Dla profesjonalisty pieniądze nie grają istotnej roli, bo nie są jego, tylko klubu. Jest też przyzwyczajony, że ktoś go pilnuje, ktoś rozmasuje, rozciągnie, ustawi. Tyle że kiedy sezon się kończy, a sztab rozjeżdża, ból w kolanie pozostaje.

Zawodowiec jest wynajmowany do bycia niezniszczalnym. Amator może powiedzieć: „Dziś nie biegam, bo czuję, że coś się psuje”. Zawodowiec powie: „Zabandażujcie, zobaczymy po meczu”. Amator gra o zdrowie. Zawodowiec o wynik, kontrakt i miejsce w składzie. Kolano, ścięgno Achillesa ani kręgosłup nie rozumieją tych różnic. Reagują na fizykę i biologię, a nie na wysokość premii.

Jest jeszcze kwestia ekonomii. Amator finansuje się sam, więc traktuje ciało jak inwestycję długoterminową. Profesjonalista to raczej leasing operacyjny: ma działać intensywnie przez określony czas, a potem… no cóż, pojawi się nowszy model, szybszy, bardziej odporny, mniej zużyty. To nie jest złośliwość wobec sportu zawodowego, to brutalna logika rynku.

Z perspektywy gabinetu widzę to bardzo wyraźnie. Amator przychodzi z pytaniem: „Co zrobić, żeby nie było gorzej?”. Zawodowiec: „Co zrobić, żeby wystartować w weekend?”. To są dwie zupełnie różne filozofie: jedna skoncentrowana na latach, druga na dniach.

Amatorzy mają też luksus, którego nie kupi żaden sponsor: brak konieczności udowadniania twardości. Mogą być rozsądni bez utraty twarzy. Nikt nie napisze w nagłówku: „Kowalski odpuścił trening z powodu zmęczenia”. Najwyżej żona powie: „I bardzo dobrze, bo od tygodnia chodzisz jak flaming”.

Profesjonaliści bywają ofiarami własnej legendy. Kibice uwielbiają historie o grze „mimo bólu”. Media lubią dramaty, powroty, łzy i bandaże. Lekarze lubią historie o prewencji, śnie, stabilizacji i rozciąganiu, czyli o rzeczach kompletnie niesprzedawalnych marketingowo. Trudno zrobić wiral z ćwiczeń mięśni głębokich.

Nie oznacza to oczywiście, że zawodowcy o siebie nie dbają. Dbają, często na poziomie, o jakim amator może tylko pomarzyć. Mają dostęp do technologii, wiedzy i specjalistów, którzy potrafią zdziałać cuda. Problem w tym, że jednocześnie eksploatują organizm do granic, o których amator nie ma odwagi nawet pomyśleć. To trochę jak z samochodem wyścigowym: perfekcyjny serwis, najlepsze paliwo i kierowca klasy światowej, ale przebieg liczony w okrążeniach, nie w latach.

Amator musi dojechać do starości na własnych częściach. Dlatego widuję sześćdziesięciolatków, którzy biegają, pływają, jeżdżą na rowerze i planują kolejne starty, oraz czterdziestolatków po sportowej karierze, którzy planują, jak usiąść, żeby nie bolało. To nie jest reguła, wielu byłych zawodowców pozostaje w świetnej formie, ale nie jest to widok wystarczająco częsty, by skłaniał do refleksji.

Wszyscy powinniśmy traktować swoje ciało jak jedyny egzemplarz bez gwarancji i bez serwisu door-to-door. Nie będzie transferu do nowego organizmu. Nie będzie aktualizacji sprzętowej. Nie będzie wersji „pro”. Trzeba o siebie dbać tak, jakby nikt nie miał obowiązku ci pomóc.

To jest jednocześnie najgorsza i najlepsza wiadomość. Najgorsza, bo oznacza, że nikt za nas nie prześpi tych ośmiu godzin, nie rozciągnie mięśni, nie wzmocni pleców i nie odmówi trzeciej dokładki sernika. Najlepsza, bo daje pełną kontrolę nad tym, w jakiej formie będziemy za 10, 20 czy 30 lat. To rzadki przypadek w życiu, kiedy naprawdę wiele zależy od codziennych, drobnych decyzji, a nie od układów, talentu czy szczęścia.

Rozciąganie jest nudne. Sen nie daje lajków. Ćwiczenia stabilizacyjne nie brzmią jak plan na sobotni wieczór. Ale po latach okazuje się, że to właśnie te rzeczy odróżniają ludzi sprawnych od ludzi, którzy zaczynają każde zdanie od „kiedyś to ja…”, a kończą na opowieści o operacji, której „nie dało się uniknąć”.

Amatorzy wygrywają jedną dyscyplinę, której nie ma w programie żadnych igrzysk: długowieczność w ruchu. I naprawdę warto w niej wystartować, nawet jeśli jedyną nagrodą jest to, że rano wstajesz bez efektów dźwiękowych, a schody nie wyglądają jak wysokogórska przygoda. Sprawność to bardzo prestiżowy medal, choć trzeba go zdobywać codziennie, bez kwalifikacji, sędziów i bez publiczności. Wystarczy tylko nie odkładać własnego zdrowia „na po sezonie”.

Po to właśnie powstała akcja „Przewrót w przód”, która pokazuje, że dbanie o ciało i definicja zdrowego ruchu to wcale nie jest teoria. To codzienna praktyka. Dla mnie, dla was, dla wszystkich.

Materiał oryginalnie ukazał się w trzecim numerze magazynu GQ Poland, a autor – Bartłomiej Kacprzak – był gościem podcastu Oliviera Janiaka „Grand Questions”.