Czas porozmawiać o stanie zdrowia dzieci

Chodzi o stan zdrowia naszych dzieci i o to, co my, dorośli, możemy zrobić, by go wspierać, motywować, dawać mentalny i fizyczny przykład. Do podzielenia się swoimi refleksjami na ten temat zaprosiliśmy dr. n. med. Bartłomieja Kacprzaka, zaprzyjaźnionego z redakcją ortopedę, założyciela renomowanego centrum ortopedii, traumatologii i rehabilitacji Orto Med Sport w Łodzi, w którym realizuje nowatorskie programy rehabilitacyjne,  wykorzystujące własne aplikacje.

Ośmiolatek, który nie potrafi zrobić przewrotu w przód, złapać piłki czy przebiec kilku minut bez zadyszki? To nie koszmarny sen wuefisty, tylko codzienność, z którą mierzę się w gabinecie i sali rehabilitacyjnej. Dzieci coraz częściej przychodzą z kontuzjami, które jeszcze dekadę temu zdarzały się głównie dorosłym sportowcom. Uszkodzone kolana, przeciążone stawy. Do tego nadwaga. To prosta droga do depresji, chorób cywilizacyjnych i krótszego życia całego pokolenia. O otyłości nie wspominając.

Badania nie pozostawiają złudzeń. Z raportu ARC Rynek i Opinia wynika, że 80 proc. rodziców deklaruje dbanie o zdrowie rodziny, ale 63 proc. przyznaje, że rzadko lub wcale nie rozmawia z dzieckiem o zdrowym stylu życia, a tylko połowa regularnie wspiera swoje dzieci w podejmowaniu aktywności fizycznej. Co trzeci rodzic wypisał dziecku nieuzasadnione zwolnienie z WF-u. 82 proc. rodziców uważa, że ich dzieci nie mają problemów z nadwagą, tymczasem WHO alarmuje, że co trzecie polskie dziecko w wieku 7–9 lat ma nadmierną masę ciała, a 15 proc. ośmiolatków choruje na otyłość. To dramatyczna sytuacja.

Moja praktyka kliniczna pokazuje, że problem zaczyna się od braku ruchu. Coraz częściej spotykam dzieci, które zamiast biegać, wspinać się, skakać, spędzają godziny z telefonem czy tabletem. Najnowsze badanie CBOS pokazuje, że 83 proc. dzieci w wieku 1–17 lat korzysta z urządzeń mobilnych, a 38 proc. z nich to dzieci poniżej piątego roku życia! Najmłodsze spędzają przed ekranami średnio mniej niż godzinę dziennie – niby niewiele, ale ten czas z każdym rokiem dziecka rośnie o mniej więcej 17 minut.

Tymczasem to właśnie w tym okresie kształtują się kluczowe zdolności motoryczne i społeczne. Gdy zamiast drabinki czy boiska dziecko wybiera ekran – nie ma szans na prawidłowy rozwój.

Jeśli nadal będziemy podążać tą ścieżką, za dekadę będziemy mieć dorosłych, którzy nie tylko szybciej zachorują na cukrzycę czy nadciśnienie, lecz także będą się bali aktywności fizycznej, bo będzie im się kojarzyła z bólem i urazami. To naturalna konsekwencja wychowania dzieci w świecie, w którym ruch przestał być codziennością. Jeśli fundament rozwoju fizycznego jest oparty na siedzeniu, scrollowaniu i zwolnieniach z WF-u, to w dorosłości nie ma się od czego odbić – nie ma ani kondycji, ani odporności, ani pozytywnych skojarzeń z wysiłkiem. Efekty widzimy już dziś w prognozach: World Obesity Atlas przewiduje, że w 2035 roku 35 proc. dorosłych mężczyzn i 25 proc. kobiet w Polsce będzie zmagać się z otyłością. A to już dramat nie tylko indywidualny, lecz także społeczny – oznacza miliardowe koszty dla systemu ochrony zdrowia i gospodarki.

Oczywiście ktoś mógłby powiedzieć, że ortopeda powinien się cieszyć – w końcu to dla mnie gwarancja pełnych grafików, kolejnych operacji i pacjentów stojących w kolejce jak po świeże bułki. Ale proszę mi wierzyć – wolę oglądać dziecięce kolana poobcierane na boiskach czy placach zabaw niż przeciążone niewłaściwym, niedostosowanym do ich możliwości ruchem. Nie chcę oglądać młodych dorosłych, którzy boją się biegu do autobusu, bo kolano nie wytrzymuje.

Rodzice inwestują w zajęcia sportowe – i to dobrze, bo jak wynika z badań, 71 proc. dzieci w wieku szkolnym uczestniczy w dodatkowych treningach. Problem w tym, że od najmłodszych lat trafiają do szkółek jednej dyscypliny, często o niskiej jakości szkoleniowej. Brakuje w nich podstawowego treningu ogólnorozwojowego: przewrotów, biegania, gry w klasy, skoków przez kozła i temu podobnych. Dzieci ćwiczą dryblingi, podanie piętą czy podcinką, wślizg czy przechwyt, bo to efektowne, a nie umieją zachować prawidłowej sylwetki w siadzie prostym! W efekcie 35 proc. z nich doznaje kontuzji wymagających rehabilitacji. To absurd – zamiast uczyć zdrowia, sport w złym wydaniu produkuje pacjentów dla ortopedów. Oraz dla psychologów i psychiatrów. To jeszcze jeden niezwykle istotny element tej układanki. Sport jest jednym z najskuteczniejszych sposobów na utrzymanie zdrowia psychicznego – i to bez recepty. Ruch od najmłodszych lat kształtuje nie tylko ciało, lecz także emocje, pewność siebie i odporność psychiczną. Dziecko, które ma okazję biegać, skakać, wspinać się, rzucać czy turlać, uczy się regulować napięcie, odreagowywać stres i budować zdrową samoocenę. Wysiłek fizyczny poprawia jakość snu, zwiększa koncentrację i wspiera pamięć, co wprost przekłada się na wyniki w nauce i samopoczucie. To fundament, którego nie zastąpi żadna aplikacja ani tablet.

Równie ważny jest sport zorganizowany – jeśli jest prowadzony w sposób mądry i wspierający, a nie oparty na ślepej rywalizacji. Trening w klubie daje dzieciom poczucie przynależności, uczy współpracy, radzenia sobie z emocjami po porażce, a także wytrwałości w dążeniu do celu. Ale tu tkwi pułapka: zbyt wczesna specjalizacja, presja na wyniki i nadmierne obciążenia potrafią zniechęcić młodego człowieka szybciej niż niejedna kontuzja. Zamiast budować charakter, prowadzą do frustracji, poczucia bycia niewystarczającym i niechęci do wszelkiej aktywności.

Szkoła powinna uczyć, że WF to nie kara, tylko fundament zdrowia. A my, dorośli, musimy świecić przykładem, a nie smartfonem w ręku.

Obserwując, co dzieje się z dziećmi, które trafiają do mojego gabinetu, słuchając rodziców, trenerów czy fizjoterapeutów, postanowiłem stworzyć coś więcej niż tylko diagnozę problemu. Tak powstała książka „Korepetycje sportowe. Edukacja zdrowotna”. To opracowanie, w którym łączę wiedzę z obszaru aktywności fizycznej, promocji zdrowia i pedagogiki. Pokazuję w niej, jak sport może kształtować zdrowy styl życia, wspierać rozwój psychospołeczny dzieci i młodzieży oraz budować świadomość zdrowotną na co dzień.

Bo nie chodzi o to, by wychować mistrza świata. Chodzi o to, by dzieci umiały złapać piłkę, zrobić przewrót i biegać bez strachu przed kontuzją. To jest prawdziwa profilaktyka – i jedyna inwestycja, która naprawdę się zwróci.

My w GQ Poland o takiej inwestycji myślimy poważnie i o właściwej motywacji również. Dlatego przygotowujemy akcję społeczną „Przewrót w przód”, z którą wystartujemy wiosną 2026. Jeśli macie ochotę się przyłączyć, piszcie do nas z propozycjami: [email protected]. Wkrótce zaprosimy was na robocze spotkanie w naszej redakcji. I fikniemy razem do przodu z tematem.

Artykuł oryginalnie ukazał się w pierwszym numerze GQ Poland.

Dr. n. med. Bartłomiej Kacprzak jest gościem drugiego odcinka podcastu „Grand Questions” Oliviera Janiaka. Do obejrzenia i posłuchania poniżej!