Dlaczego narzekanie buduje przyjaźń? Psychologia negatywności i więzi międzyludzkich

W idealnym świecie przyjaźnie budujemy na wspólnych pasjach, zachwytach i inspirujących rozmowach przy machy. Natomiast w prawdziwym zaczyna się od czegoś znacznie bardziej przyziemnego: „Widziałeś, co on znowu odwalił?”. Właśnie w tym momencie – między jednym a drugim „nie wierzę” i zirytowanym westchnięciem – tworzy się więź. 

Publicystka „The Guardian” Emma Beddington zauważa, że jej rozmowy z przyjaciółmi to w większości narzekanie, a mimo to (a może właśnie dlatego) są one głęboko wspierające. Nie jest wyjątek, tylko reguła.

Chemia zaczyna się od „też go nie znoszę”

Badania psychologiczne pokazują coś, co brzmi jak herezja dla wszystkich coachów pozytywności – ludzie szybciej się do siebie zbliżają, gdy odkrywają, że razem kogoś nie lubią, niż odwrotnie.

Eksperymenty zespołu Uniwersytetów w Oklahomie i Teksasie wykazały, że wspólna niechęć wobec trzeciej osoby zwiększa sympatię między nieznajomymi bardziej niż wspólna sympatia. Co więcej, uczestnicy i uczestniczki badań nawet nie byli tego świadomi. Deklarowali, że to pozytywność buduje więź, choć ich zachowanie mówiło coś odwrotnego.

Brzmi znajomo? To ta chwila na imprezie, kiedy łapiesz z kimś spojrzenie, bo oboje właśnie słuchacie tego samego pretensjonalnego monologu. Jedno przewrócenie oczami i w tym właśnie momencie stajecie po tej samej stronie.

Wspólny wróg = wspólna tożsamość

Psychologia społeczna tłumaczy to prosto: negatywność tworzy granice. „My” kontra „oni”. Dzielenie się krytyczną opinią działa jak szybki test przynależności. Jeśli też uważasz, że ten typ jest nieznośny – jesteś „swój”. Jeśli nie – stajesz się podejrzany.

Tak wygląda mechanizm budowania grupy. Wspólna niechęć wzmacnia poczucie przynależności i podnosi samoocenę poprzez tzw. porównania w dół. Zatem ktoś musi być gorszy, żebyśmy my mogli poczuć się lepiej. Brzmi cynicznie? Co z tego, skoro działa!

Negatywność przyciąga uwagę

Negatywne informacje są po prostu bardziej nas pociągają. Mózg szybciej je przetwarza i traktuje jako ważniejsze niż pozytywne informacje. Dlatego ktoś, kto mówi: „Wszyscy są wspaniali”, jest miły, ale mało interesujący. Ktoś, kto powie: „Ten chłop to dupek!” – nagle staje się wyrazisty, konkretny, prawdziwy. 

Negatywność zdradza więcej o nas. A im więcej zdradzasz, tym szybciej ktoś czuje, że cię zna.

Plotka jako waluta relacji

Nie oszukujmy się: plotka to paliwo społeczne. Nie chodzi tu tylko o złośliwość. Wymiana opinii o nieobecnych to sposób testowania wartości, norm i granic. To także sygnał zaufania – skoro mówię ci coś potencjalnie kontrowersyjnego, zakładam, że jesteś po mojej stronie.

Badania pokazują, że taka wymiana informacji „cementuje więzi” i buduje poczucie bliskości. Szczególnie wtedy, gdy jest podszyta lekką złośliwością. Czyli dokładnie tak, jak wygląda większość rozmów na WhatsAppie.

Ale uwaga: to nie wszystko

Jest jednak haczyk. Negatywność działa najlepiej jako iskra, nie jako całe paliwo. Wspomniane badania wskazują, że choć wspólne narzekanie przybliża ludzi, to trwałe relacje opierają się na mieszance: trochę wspólnych frustracji, dużo wspólnych przyjemności. Możesz zacząć od „nienawidzę tej laski”, ale jeśli nie masz na nią „nic więcej”, daleko z bejtem nie zajedziesz.

Przyjaźń bez filtra

Negatywność w przyjaźni nie dotyczy tylko innych ludzi. Chodzi o możliwość bycia sobą w wersji, której nie wszystkim pokazujesz. Narzekanie, frustracja, irracjonalna złość są często filtrowanymi emocjami. Przy przyjacielu i przyjaciółce nie musimy się krygować!

Bycie akceptowanym w swojej „gorszej” wersji jest sednem bliskości. Jak zauważa Beddington z „The Guardian”, prawdziwa przyjaźń to przestrzeń, w której możesz być „marudny, niesprawiedliwy i wkurzony”. Zatem, czy narzekanie jest zdrowe?  Tak – o ile nie jest jedyną formą komunikacji.