Kto ma łatwiej w życiu – introwertyk czy ekstrawertyk?

Eva Chen, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci na styku mediów społecznościowych i mody, nazwała siebie „high functioning introvert”, czyli wysokofunkcjonującą introwertyczką. To całkiem celne określenie dla osób, które świetnie radzą sobie w kontaktach międzyludzkich – potrafią zabrać głos, zrobić wrażenie, a mimo to po wszystkim (albo już w trakcie) marzą o ciszy i świętym spokoju. Stwierdzenie Chen – ale i innych znanych postaci z branży modowej, takich jak Nicole Richie czy RuPaul, którzy wypowiadali się w podobnym tonie – można potraktować jak znak naszych czasów.

Wymiary osobowości

Wydaje się, że dziś, kiedy w większości przekazów medialnych premiuje się przebojowość, głośność i ciągłą obecność, część z nas musi trochę udawać, jawiąc się jako osoby bardziej ekstrawertyczne niż w rzeczywistości są. Introwertycy – stereotypowo: małomówni, wycofani, wolący własne towarzystwo – nie wpisują się tak dobrze w świat Instagrama czy TikToka. Tyle że ten podział na introwertyków i ekstrawertyków, którym tak chętnie się posługujemy, jest w gruncie rzeczy dużym uproszczeniem.

– W psychologii mówimy raczej o wymiarze niż o typach osobowości. To znaczy, że każdy z nas znajduje się gdzieś na spektrum między introwersją a ekstrawersją, a nie jest „albo–albo” – tłumaczy dr Marek Drogosz, psycholog z Uniwersytetu SWPS. Być może właśnie dlatego niektórzy mają poczucie, że trochę udają. A tak naprawdę chodzi o to, że dopasowujemy się do sytuacji, które wymagają od nas jakichś zachowań, nie zawsze wynikających z tego, jacy jesteśmy i na co mamy ochotę. – Najwięcej ludzi to ambiwertycy, czyli osoby znajdujące się gdzieś pośrodku – kontynuuje dr Drogosz.

Co to w ogóle w takim razie znaczy, że jesteśmy bardziej tacy albo bardziej tacy? W skrócie można powiedzieć, że w zależności od tego, w jakich sytuacjach i skąd w życiu czerpiemy energię, a gdzie i z jakiego powodu ją tracimy. Jeśli – mówiąc potocznie – baterie ładujemy w większym gronie, lubimy obecność innych i kontakt z nimi, a chwile samotności są dla nas czymś nieprzyjemnym, jesteśmy bliżej ekstrawersji. 

Natomiast jeśli szybko męczy nas bycie w towarzystwie wielu osób, chętnie spędzamy czas samotnie i nie mamy problemu z byciem w pojedynkę kilka dni z rzędu to z pewnością bliżej nam do introwersji. Większość z nas, gdyby zadać im pytania o powyższe kwestie, stwierdziłaby pewnie, że jest tak albo tak, ale… to zależy. I o to właśnie chodzi z wymiarem i spektrum – nie wszystko da się tak prosto wyjaśnić, a wszystkich i każdego z osobna tak łatwo zaszufladkować. Jako ludzie jesteśmy jednak nieco bardziej skomplikowani niż etykiety, które lubimy sobie przypinać.

Stymulacja układu nerwowego

Za tym wszystkim stoi nasze zapotrzebowanie na bodźce. Jak tłumaczy Drogosz, różnimy się tym, ile stymulacji potrzebuje nasz układ nerwowy, żeby działać na optymalnym poziomie. W dużym uproszczeniu: ekstrawertycy potrzebują jej więcej, dlatego dobrze czują się wśród ludzi, w ruchu, w działaniu. Introwertykom wystarcza mniej – szybciej osiągają ten wystarczający poziom pobudzenia, więc nadmiar bodźców może ich po prostu męczyć. I właśnie w tej różnicy kryje się cała sprawa – nie w tym, kto jest bardziej towarzyski, tylko w tym, jak reagujemy na świat dookoła.

Ta różnica bardzo szybko wychodzi poza teorię i zaczyna być widoczna w codziennym życiu: w pracy, relacjach, nawet w tym, jak odpoczywamy. Osoby bliżej ekstrawersji częściej odnajdują się w środowiskach, które wymagają ciągłej interakcji, szybkich decyzji i działania pod presją. Łatwiej przychodzi im funkcjonowanie w zespole, zabieranie głosu, reagowanie „tu i teraz”. Introwertycy z kolei lepiej czują się tam, gdzie jest przestrzeń na skupienie, analizę i pracę w swoim tempie. Nie chodzi o to, że jedni są lepsi od drugich, ale o to, że każdy z tych trybów ma swoje naturalne środowisko.

Co ciekawe, w praktyce te granice bardzo często się zacierają. Introwertyk może być świetnym sprzedawcą, bo naprawdę słucha i zadaje dobre pytania. Ekstrawertyk może odnaleźć się w pracy wymagającej skupienia, jeśli widzi w niej sens i ma jasno określony cel. – W wielu zawodach można znaleźć swoją niszę, sposób działania dopasowany do własnych predyspozycji – tłumaczy Drogosz. I to jest chyba klucz: nie tyle wybór dla kogo jest dana rola, ile to, jak ją wykonujemy.

Problem zaczyna się wtedy, kiedy przez dłuższy czas działamy wbrew swoim naturalnym preferencjom. Im większy dystans między tym, jacy jesteśmy, a tym, czego wymaga od nas codzienność, tym większy koszt. A ten najczęściej ponosimy w postaci zmęczenia, przeciążenia, a na dłuższą metę nawet wypalenia.

Gdzie funkcjonujemy?

W tym kontekście trudno pominąć jeszcze jeden element: środowisko, w którym dziś funkcjonujemy. Media społecznościowe z jednej strony wzmacniają przekonanie, że trzeba być obecnym, aktywnym i widocznym, czyli dokładnie takim jak stereotypowy ekstrawertyk. Z drugiej jednak strony, tworzą przestrzeń, która dla wielu osób bliżej introwersji może być po prostu wygodniejsza niż bezpośredni kontakt. – Introwertyk często najpierw myśli, a dopiero potem mówi, więc komunikacja pisana daje mu czas na uporządkowanie tych myśli i sformułowanie odpowiedzi – zauważa dr Drogosz.

To dlatego można dziś sprawiać wrażenie osoby bardzo towarzyskiej, nie wychodząc z domu. Tworzyć wizerunek, który jest bardziej „na zewnątrz”, jednocześnie funkcjonując w bezpiecznym, kontrolowanym środowisku. I choć może to wyglądać jak sprzeczność, w praktyce jest raczej kolejnym przykładem tego, jak bardzo potrafimy się dostosowywać.

Na ile to wszystko jest w nas wpisane, a na ile się tego uczymy w wyniku wychowania, wyborów, jakie podejmujemy? Jak tłumaczy psycholog, odpowiedź jest mniej zero-jedynkowa, niż mogłoby się wydawać. Skłonność do introwersji lub ekstrawersji w dużym stopniu wynika z biologii – szacuje się, że nawet w około 50-60 proc. Reszta to doświadczenia, środowisko i to, jak uczymy się funkcjonować wśród ludzi. Innymi słowy: mamy pewien punkt wyjścia, ale sposób, w jaki go rozgrywamy, w dużej mierze zależy od nas.

To też oznacza, że choć nasze naturalne preferencje raczej się nie zmieniają, możemy nauczyć się działać w różnych trybach. Introwertyk może swobodnie występować publicznie, a ekstrawertyk odnaleźć się w pracy wymagającej odosobnienia, tyle że każde z nich będzie to kosztować inną ilość energii.

Na to wszystko nakładają się jeszcze społeczne oczekiwania związane z płcią. Bo choć – jak podkreśla Drogosz – na poziomie biologicznym nie ma istotnych różnic między kobietami a mężczyznami w rozkładzie introwersji i ekstrawersji, to już na poziomie tego, jak jesteśmy postrzegani, zaczyna się robić ciekawie. Wciąż funkcjonują dość silne wyobrażenia: mężczyzna powinien być pewny siebie, przebojowy, dominujący, kobieta – raczej spokojniejsza, bardziej wycofana. W praktyce oznacza to, że introwertyczny mężczyzna częściej bywa odbierany jako zbyt cichy albo mało wyrazisty, a ekstrawertyczna kobieta jako za głośna czy przesadnie dominująca. Nie dlatego, że faktycznie tacy są, tylko dlatego, że nie mieszczą się w społecznych wyobrażeniach o tym, jacy powinni być.

Ale to, co inni o nas myślą, to tekst nas osobną historię. W gruncie rzeczy najważniejsze jest to, co my zrobimy z wiedzą o sobie. Aby lepiej żyło nam się i z innymi, i ze sobą warto starać się organizować życie tak, aby zaspokajało nasze potrzeby. Oczywiście, to nie zawsze będzie możliwe, bo czasem trzeba zrobić coś wbrew sobie, np. założyć dresy, tenisówki i iść wyrzucić śmieci. Cóż, wtedy będzie trzeba chwilę poudawać.