Dlaczego stopy i dłonie są wiecznie zimne?

Dlaczego marzniemy? Gdy temperatura spada, ciało działa według jasno ustalonej hierarchii: w pierwszej kolejności chroni to, co najważniejsze. Ciepło jest produkowane głównie w obrębie tułowia – przez narządy wewnętrzne w spoczynku oraz mięśnie podczas ruchu. Dłonie i stopy, oddalone od „centrum dowodzenia”, znajdują się na końcu tej listy priorytetów. Nie mają dużych mięśni ani narządów, za to charakteryzują się sporą powierzchnią oddającą ciepło i niewielką ilością tkanki tłuszczowej, która mogłaby je zatrzymać. W praktyce oznacza to, że gdy robi się zimno, naczynia krwionośne w kończynach zwężają się, ograniczając straty energii i kierując krew do serca, płuc czy wątroby. To mechanizm obronny – skuteczny, choć mało komfortowy.
 

Kto marznie najbardziej?

Nie wszyscy reagują na zimno w ten sam sposób. Kobiety częściej skarżą się na zimne dłonie i stopy, ponieważ ich naczynia krwionośne szybciej reagują skurczem na niską temperaturę. Podobnie dzieci oraz osoby szczupłe – mają mniej masy mięśniowej i tkanki tłuszczowej, które pomagają produkować i magazynować ciepło.

Z wiekiem sytuacja znów się zmienia. Starzejące się naczynia krwionośne oraz układ nerwowy gorzej regulują temperaturę ciała, dlatego zimne kończyny są częstym problemem u osób starszych.
 

Kiedy zimno powinno zaniepokoić?

Choć w większości przypadków zimne dłonie i stopy są niegroźne, czasem mogą wskazywać na problemy zdrowotne. Jednym z nich jest zespół Raynauda – schorzenie, w którym pod wpływem zimna lub stresu dochodzi do nagłego ograniczenia przepływu krwi w palcach.

– Zimne dłonie czy stopy zdarzają się wielu osobom, szczególnie przy niskiej temperaturze, stresie czy długim siedzeniu bez ruchu. U młodych, szczupłych osób z niskim ciśnieniem bywa to cecha osobnicza i nie musi oznaczać choroby – tłumaczy reumatolożka dr Agata Skwarek-Szewczyk. – Czujność powinny jednak wzbudzić sytuacje, gdy uczucie zimna pojawia się często, nagle i jest bardzo nasilone.

Niepokojące objawy to m.in.: zmiana koloru skóry palców (zblednięcie, zasinienie, a następnie zaczerwienienie), drętwienie, mrowienie lub ból, symetryczne objawy na palcach rąk lub stóp, dolegliwości pojawiające się nawet w umiarkowanej temperaturze, nasilenie objawów pod wpływem stresu emocjonalnego, a także rany, pęknięcia skóry lub trudno gojące się owrzodzenia.

 

Zespół Raynauda 

Zespół (objaw) Raynauda to napadowy skurcz drobnych naczyń krwionośnych, najczęściej w palcach rąk, rzadziej stóp. Typowy napad przebiega w trzech fazach:

1. Zbielenie palców – chwilowy brak dopływu krwi
2. Zasinienie – efekt niedotlenienia tkanek
3. Zaczerwienienie i uczucie ciepła – gdy krążenie wraca


Napadom mogą towarzyszyć drętwienie, mrowienie, kłucie lub ból. Objawy wyzwala zimno lub stres – u części osób są łagodne, u innych bardziej dokuczliwe.

– Wyróżniamy pierwotny objaw Raynauda, który jest najczęstszy, łagodny i niezwiązany z inną chorobą, oraz wtórny objaw Raynauda, związany m.in. z chorobami tkanki łącznej, chorobami naczyń lub działaniem niektórych leków – wyjaśnia dr Agata Skwarek-Szewczyk. – Pierwotny objaw Raynauda zazwyczaj nie prowadzi do powikłań. Nie da się go całkowicie wyleczyć, ale objawy można skutecznie kontrolować. W przypadku postaci wtórnej kluczowe jest leczenie choroby podstawowej.
 

Przepis na skutecznie ogrzanie

Paradoksalnie najlepszym sposobem na ciepłe dłonie i stopy nie jest skupianie się wyłącznie na nich. Kluczowe znaczenie ma utrzymanie ciepła w obrębie tułowia. Warstwowy ubiór, ochrona przed wiatrem i ciepła czapka często działają lepiej niż najgrubsze rękawiczki. Znaczenie ma również materiał, z którego są wykonane ubrania – wełna czy kaszmir izolują znacznie lepiej niż syntetyczny poliester. Trzeba jednak uważać na przegrzanie: wilgoć, zwłaszcza pot, niweluje właściwości izolacyjne i działa odwrotnie, niż byśmy chcieli.

Najskuteczniejszym sposobem na szybkie ogrzanie organizmu pozostaje ruch. Nawet krótki spacer, wejście po schodach czy kilka minut ćwiczeń znacząco podnoszą temperaturę ciała i poprawiają krążenie w dłoniach i stopach. W domowych warunkach najlepiej sprawdza się stopniowe ogrzewanie – koc, ciepła herbata, termofor i spokojny relaks – zamiast gwałtownych bodźców, takich jak bardzo gorąca woda.

Zimne dłonie i stopy potrafią uprzykrzyć codzienność, ale najczęściej nie wymagają radykalnych działań. Wystarczą drobne zmiany w stylu życia, więcej ruchu i świadome dbanie o ciepło całego ciała, by odczuwalnie poprawić komfort. Jeśli jednak uczuciu zimna zaczynają towarzyszyć zmiany koloru skóry, ból lub drętwienie, nie należy ich ignorować. W takich sytuacjach wczesna diagnostyka pozwala szybko odróżnić nieszkodliwą dolegliwość od sygnału, że organizm domaga się większej uwagi.