Sobie świecisz czy mi? Czyli o trudnej sztuce mówienia dzieciom, co czuje tata

W polskim internecie obrodziło ostatnio memami o ojcach. Memy są, jak to memy, szydercze, ale jest w nich też pewna doza czułości. A co najważniejsze – jest i ziarno prawdy. Wszystkie obracają się wokół jednego motywu: ojcowie nie radzą sobie z okazywaniem uczuć dzieciom. W jednym z moich ulubionych tytułowe zdanie: „Sobie świecisz czy mi?”, wypowiadane przez ojca do syna podczas prac remontowych w garażu, gdy chłopiec nie do końca dobrze trzyma latarkę, jest przedstawione jako swoiste wyznanie miłości ojcowskiej. Inny mem mówi o tym, że naukowcy odkryli wreszcie „gen ojcostwa”. Jak czytamy, odpowiada on głównie za… gaszenie niepotrzebnie zapalonych świateł. Zdarzają się też przypadki odwrotne: wiralowe filmy pokazujące zaangażowanych ojców, którzy podchodzą do dzieci z autentyczną czułością. W jednym z nich na plaży ojciec uczy małego synka jazdy na rowerze, a gdy ten wreszcie samodzielnie rusza, tata podbiega do niego z radością i zaczyna przytulać. Niby nic, pewnie ten sam film z mamą w roli głównej nie zostałby wiralem. Ten z ojcem wypełnił widoczną lukę.

To tylko memy i filmy w internecie, nic wielkiego, ale we mnie – ojcu trójki dzieci – zarezonował ich główny motyw. Zacząłem się zastanawiać, czy rzeczywiście mamy problem z okazywaniem uczuć? A jeśli tak, to co nas blokuje? Odpowiedź na to drugie pytanie jest w zasadzie oczywista. My, mężczyźni, dużo mniej niż kobiety, rozmawiamy z sobą o uczuciach, nie okazujemy ich też swoim męskim przyjaciołom. Taco Hemingway napisał o tym świetną piosenkę „CichoSza”. Jest tam taka fraza: „Jak ci brakuje ziomka, to mu napisz: »Siema, tęsknię«, zrobisz mu dzień tym pewnie”. Wiecie, jest coś takiego jak „szorstka męska przyjaźń”, w której nie ma miejsca na wspieranie się nawzajem, otwieranie się przed sobą, bycie dla siebie miłym i uczuciowym. Kontakt fizyczny też ogranicza się do niezbędnego minimum, no chyba, że chodzi o jakieś takie samcze poszturchiwanie się. Nie wiem, czy mówię tu o czymś uniwersalnie męskim, czy może jednak specyficznie polskim, choć dobrze pamiętam, jaki szok przeżyłem, gdy podczas pobytu na studiach za granicą poznałem kolegów z Brazylii. Okazało się, że oni, będąc w męskim gronie, non stop się przytulają, dotykają, okazują sobie czułość i po prostu są z sobą bliżej. Mogłem się tylko domyślać, jakie reakcje wywołałoby to w Polsce, gdybym to ja zaczął się tak zachowywać wobec kolegów. Ale też czułem, że im tej bliskości i uczuciowości po prostu zazdroszczę.

To, czego mi wtedy brakowało, zrozumiałem w pełni dopiero wiele lat później, gdy zostałem ojcem. Okazało się, że bliskość, w tym fizyczna, okazywanie uczuć, przytulanie się – to jedna z ważniejszych rzeczy w tej całej zabawie, jaką jest rodzicielstwo. I to zarówno dla dziecka, jak i dla mnie. Sami powiedzcie, drodzy ojcowie, czy jest coś przyjemniejszego i bardziej relaksującego niż przewalanie się z dzieckiem po kanapie, te wszystkie łaskotki, przewrotki i fikołki? Wiem, że też to uwielbiacie. I nic dziwnego, bo wydzielają się u was wtedy oksytocyna i serotonina, a obniża poziom kortyzolu, jeżeli już potrzebujecie naukowego języka, żeby to sobie jakoś uzasadnić. A skoro tak, to może pora przestać się tej ojcowskiej czułości, w tym fizycznej, wstydzić? Niestety, mam wrażenie, że jako mężczyźni jesteśmy kulturowo zaprogramowani do powściągliwości w roli ojców. Żeby nie powiedzieć wprost: do chłodu. Tylko czy nie jest to maska, którą zakładamy, by oszukać otoczenie i siebie samych? Zgrywamy „twardzieli”, choć doskonale wiemy, że prawdziwa niezłomność i siła charakteru nie polega na wymuszonej powściągliwości. Zresztą kultura też się zmienia, czego najlepszym dowodem jest cytowany wyżej utwór Taco. Skoro jeden z czołowych raperów, idol setek tysięcy młodych mężczyzn, nagrywa piosenki o tym, że faceci muszą wreszcie zacząć z sobą otwarcie rozmawiać i dzielić się emocjami, to może coś jest na rzeczy? Powiedzmy to wprost: wzorzec męskości pozbawionej emocjonalności i czułości staje się po prostu boomerski. Może te wszystkie memy o ojcach robią przedstawiciele pokolenia Z, którzy chcą w ten sposób pokazać ojcom ślepą uliczkę w którą zabrnęli? 



Ten nieczuły wzorzec męskości to jedno, ale jest też druga strona medalu, związana stricte ze specyficzną rolą mężczyzny, jaką jest ojcostwo. Postrzegamy je wciąż jako poboczną, drugoplanową. Wiecie, definiować to nas może kariera, styl życia, wyniki sportowe i forma fizyczna, ale nie fakt, że wychowujemy dzieci. Ten sposób myślenia to kolejna zagrywka nieprzystająca do współczesności. Przecież w czasach zapaści demograficznej bycie ojcem to wspaniały wybór życiowy. To powód do dumy, że zdecydowaliśmy się na wychowywanie dziecka. Możemy powinniśmy się tym chwalić, ba, nawet się z tym obnosić! Przyznacie jednak, panowie, że z jakiegoś powodu matkom przychodzi to zdecydowanie łatwiej. Niekoniecznie? Mam na to prosty test. Porównajcie liczbę profili „parentingowych” w social mediach prowadzonych przez kobiety i przez facetów. Przepaść! A co więcej, te „męskie” często są utrzymane w szyderczo-memicznym tonie. Kobiety nie mają za to problemu, żeby przyznawać się do wyzwań związanych z macierzyństwem, wspierać się nawzajem i udzielać sobie porad. I nie wmówicie mi, że my, ojcowie, po prostu ze wszystkim doskonale sobie radzimy. Bo dobrze wiemy, że tak nie jest. Powiedzmy to wprost: wychowywanie dzieci to pioruńsko trudne zadanie. A jak coś jest trudne, to dobrym pomysłem jest posiłkowanie się doświadczeniem innych. Nie ze wszystkim musimy przecież poradzić sobie sami od razu. Nie ma nic złego w zasięganiu porad osób z większym doświadczeniem. Robimy to w takich lightowych sprawach jak sport czy technologia, to dlaczego nie zacząć w tak poważnej sprawie jak ojcostwo?

A teraz dobra wiadomość: wcale nie tak trudno zmienić swoje podejście. Można zacząć od tego, żebyśmy my, ojcowie, byli bardziej widoczni. Choćby w przestrzeni publicznej. Właśnie dlatego założyliśmy z Konradem Smocznym Warszawski Klub Ojców. Na razie polega on po prostu na wspólnych spacerach do parkach. I grupie w internecie, gdzie możemy się wymieniać doświadczeniami oraz polecać sobie miejskie aktywności i przestrzenie przyjazne rodzinom z dziećmi. Może to niewiele, ale od czegoś trzeba zacząć. Może jak się nawzajem zauważymy i okażemy sobie życzliwość, to też inaczej spojrzymy na tę konkretną rolę w życiu? Wiecie, coś jak kierowcy kultowych marek aut, którzy mijając się na drogach, pozdrawiają się przyjaznym gestem. Albo jak turyści na górskim szlaku. Od razu robi się raźniej i myślisz sobie, że jesteś częścią większej, fajnej społeczności. Tak się składa, że każdy tata jest częścią takiej niewidzialnej społeczności ojców. Może już czas, żeby przestała być taka niewidzialna? Dobrze nam zrobi zobaczenie się nawzajem, bo jest szansa, że będzie nam wtedy łatwiej dostrzec ojca w samym sobie. A wraz z nim całą piękną paletę emocji, które wiążą się z ojcostwem.