Robić coś dobrego razem. Filantropia w Polsce

Filantropia jako rodzaj społecznego obowiązku? Maciej Kuziemski opowiedział o kolekcji sztuki PKO Banku Polskiego, w której znajdują się prace zarówno wybitnych polskich artystów, jak i młodych twórców.
 

Grzegorz Kapla: Do czego jest nam dziś potrzebna w Polsce filantropia?

Maciej Kuziemski: Znaleźliśmy się w ciekawym momencie rozwoju, w którym po raz pierwszy od może nawet 200 lat dochodzi do pokoleniowej sukcesji w warunkach demokracji i kapitalizmu. Można postawić tezę, że naj bliższe 5–10 lat ten filantropijny potencjał będzie się rozwijał w sposób nieproporcjonalnie intensywny. Coraz bardziej aktywni w zarządzaniu wszelkiego rodzaju zasobami stają się przedstawiciele nowej generacji, przejmujący majątki czy przedsiębiorstwa, które powstawały na początku transformacji ustrojowej, jeszcze w latach 90. Ci młodzi ludzie – trzydziestoparo-, czterdziestolatkowie – mają zupełnie inny sposób myślenia od pokolenia swoich rodziców, są ulepieni z trochę innej gliny i mają inną historię zawodową. Nie doświadczyli na własnej skórze brutalnego kapitalizmu początku lat 90., inaczej podchodzą do osobistej odpowiedzialności za otaczający ich świat, również za środowisko.

G.K.: Z tego, co pan mówi, wynikałoby, że uważa filantropię za rodzaj społecznego obowiązku. 

M.K.: Na pewno jest pożądanym elementem obecnego etapu rozwoju naszej gospodarki – kraju rosnącego w niebywałym tempie, z ambicjami dołączenia do G20. Istotnym czynnikiem funkcjonowania na takim poziomie rozwoju jest znaczący wzrost odpowiedzialności społecznej osób zamożnych.

G.K.: Oraz instytucji. 

M.K.: Zgoda, ale za instytucjami też stoją ludzie, bo to oni je tworzą. Skoro już o nich mowa, warto podkreślić, że rolą filantropii nie jest zastępowanie państwa. Nie jest ona w stanie dorównać skali środków, jakie państwo albo wyspecjalizowane międzynarodowe instytucje przeznaczają na pomoc społeczną. Myślę o kapitale filantropijnym jako o elastycznym narzędziu szybkiego reagowania. Może służyć eksperymentowaniu, pomagać w weryfikacji tez i założeń oraz przygotowywać rozwiązania do skalowania, ale nie zastąpi państwa w realizacji jego zadań.

G.K.: Ten numer GQ Poland poświęciliśmy sztuce. Czy dbałość o nią w ogóle mieści się w oceanie potrzeb społecznych?  

M.K.: Mamy dość ugruntowany pogląd na to, co fundacja może i powinna robić w obszarze sztuki. Nasza strategia składa się z trzech filarów, takich jak budowanie kompetencji przyszłości, wzmacnianie odporności społecznej i dbałość o inkluzywny rozwój. Mimo że sztuka nie jest bezpośrednio naszym priorytetem, to ma fundamentalne znaczenie dla realizacji naszej misji. Po pierwsze, jest wspaniałym nośnikiem treści i sposobem zwracania uwagi opinii publicznej na tematy, które są społecznie ważne. Dlatego np. Fundacja PKO Banku Polskiego jest jednym z głównych partnerów festiwalu filmowego Watch Docs. Film dokumentalny porusza serca i umysły Polek i Polaków, zwiększając naszą kolektywną wrażliwość i poszerzając horyzonty. Innym przykładem jest nasze zaangażowanie w polską obecność na 61. Międzynarodowej Wystawie Sztuki – La Biennale di Venezia. Jesteśmy jednym z głównych partnerów wystawy w Pawilonie Polskim.

G.K.: Dlaczego podjęliście takie wyzwanie? 

M.K.: To oczywiście wspaniałe wydarzenie artystyczne, ale bardzo ważny jest dla nas sam temat wystawy „Języki z wody”. Jej autorzy,  Bogna Burska i Daniel Kotowski, biorą na warsztat język migowy i śpiew wielorybów, a więc systemy porozumiewania się przekraczające granice ludzkiej mowy. Projekt stawia pytanie, jak te formy komunikacji mogą inspirować do budowania nowych więzi i wspólnot, które łączą światy dotąd od siebie oddzielone. W fundacji myślimy o sztuce jako o sposobie wprowadzenia do dyskursu publicznego tematów, które są społecznie ważne.

G.K.: Kiedy zapytałem o zainteresowanie sztuką, myślałem raczej o waszej własnej kolekcji. 

M.K.: PKO Bank Polski jest obok takich instytucji jak Deutsche Bank czy Bank of America jednym z tych, które posiadają fenomenalną kolekcję sztuki. W bankowych zbiorach znajdują się prace zarówno wybitnych polskich artystów, jak i młodych twórców. Zadaniem kolekcji jest odzwierciedlenie stanu polskiej sztuki przełomu XX i XXI wieku, a zarazem stworzenie przestrzeni do poznania i promocji młodych talentów, wielowymiarowej narracji o teraźniejszości i przyszłości oraz pokazanie energii aktualnej sztuki polskiej. Kolekcja PKO Banku Polskiego składa się z dwóch zbiorów: „Kolekcji Sztuki XX wieku” i „Nowej Kolekcji na Nowe 100-lecie”. Pierwsza powstała w 1998 roku jako zbiór prac wybitnych polskich artystów, którzy stali się klasykami polskiej sztuki współczesnej, m.in. Magdaleny Abakanowicz, Jarosława Modzelewskiego, Jana Cybisa czy Edwarda Dwurnika. Fundacja w swoich celach ma zapisane opiekowanie się kolekcją i promowanie jej. Robimy to na wiele sposobów, np. organizując plenery dla studentów akademii sztuk pięknych czy produkując notacje filmowe z artystami, których prace mamy w swojej kolekcji, tak żeby uwiecznić ich osobiste rozumienie misji, warsztat i przekaz dla przyszłych pokoleń. Ach, to tu jest związek z biennale, bo prace Bogny Burskiej macie w swoich zbiorach. Rzeczywiście, to wyszło w sposób zupełnie naturalny i oczywisty, że powinniśmy w taki projekt być zaangażowani.

G.K.: Pomyśleliście o tym w kategoriach jednostkowego udziału czy będzie to już tradycja?

M.K.: Jesteśmy po raz pierwszy zaangażowani w międzynarodowe wydarzenie związane ze sztuką o takiej skali i takim ciężarze gatunkowym, więc za wcześnie na takie deklaracje. Ale warto podkreślić, że dzięki nam projekt „Języki z wody” Bogny Burskiej i Daniela Kotowskiego będzie dużo szerzej dostępny dla polskiej publiczności. Dzięki naszemu wsparciu Zachęta podejmuje wiele działań, by go pokazać. („Języki z wody” to instalacja audio-wideo, w której Chór w Ruchu, złożony z osób słyszących i głuchych, wykonuje interpretacje pieśni wielorybów poszukując alternatywnych, międzygatunkowych sposobów komunikacji – przyp. red.). 

G.K.: PKO BP posiada oddziały na terenie całego kraju, ma więc dotarcie do ludzi w każdej gminie. Czy taki potencjał można wykorzystać do upowszechnienia świadomości sztuki?

M.K.: Dobre pytanie. Nie wiem, czy mam satysfakcjonującą odpowiedź. Faktycznie, jako największy polski bank mamy unikatową pozycję, żeby komunikować się nie tylko z naszymi klientami, ale w ogóle z polskim społeczeństwem. Niemal 900 oddziałów rozsianych po całym kraju  – wciąż otwieramy nowe – oznacza, że każdy Polak w promieniu kilku kilometrów od domu ma placówkę PKO BP. Jesteśmy świadomi tego potencjału i dlatego dużo inwestujemy w relacje z lokalnymi instytucjami kultury, jak muzea czy filharmonie. Dbamy o to, żeby sztuka nie była czymś elitarnym, żeby była dostępna.

A skąd pomysł na to, aby działalność filantropijna miała jakąś strukturę? M.in. o tym przeczytacie w dalszej części wywiadu oraz zobaczycie największe dzieła w kolekcji PKO Banku Polskiego w najnowszym wydaniu specjalnym GQ. 

Materiał promocyjny PKO Banku Polskiego.