Igrzyska 2026: Jan Elantkowski, prawdziwy góral

Janek mieszka w Zakopanem. Kiedy może, trenuje w górach, jest ratownikiem TOPR-u, przewodnikiem po Tatrzańskim Parku Narodowym, a kiedy ma wolną chwilę, lubi się przejść po górach, a jako odskocznię od wszystkiego traktuje… wspinanie się na linie.

W Tatrach został wychowany, tutaj się urodził i „dobrze mu tutaj”. To ojciec zaszczepił w nim pasję do sportu i gór, zabierając Janka na pierwsze wyprawy piesze i skiturowe od najmłodszych lat. Stał się również jego inspiracją, samemu będąc przewodnikiem i ratownikiem górskim. Do dziś jest pierwszą osobą, do której dzwoni, zarówno gdy odniesie sukces, jak i poniesie porażkę.

„Sport pierwotny”

Skialpinizm dla wielu jest symbolem sportu pierwotnego i naturalnego. Wejdziesz jedynie tak wysoko, na ile pozwoli twoje ciało i umysł, zjedziesz tylko tyle, ile zdołałeś podejść.

Na z pozoru normalne narty zjazdowe zakładasz foki – czyli materiał, który przyczepia się obklejoną stroną do spodu nart, a którego szorstka powierzchnia sprawia, że narta nie sunie po śniegu, tylko stoi w miejscu dzięki tarciu. Na tak wyposażonych nartach wchodzisz pod górę wspomagając się kijami, a gdy osiągniesz cel, twoją nagrodą jest upragniony zjazd. Musisz tylko zdjąć z nart foki – odpiąć je u góry i dołu narty, a następnie odkleić od płozy, skleić z sobą, zwinąć i schować. Jankowi zajmuje to sześć sekund i wygląda imponująco.

Setki przepinek na podjeździe pod domem

To jak w triathlonie, w którym w strefie zmian można zyskać lub stracić całą przewagę, jeżeli ma się źle opanowaną sekwencję zmiany odzieży, obuwia i sprzętu. W skialpinizmie olimpijskim w każdej z dwóch rund, która trwa około osiem minut, czekają go cztery zmiany – zdjęcie lub założenie fok – strata pięciu sekund na każdej z nich to 40 sekund na mecie. Potencjalne 40 sekund u niego, plus tyle samo u partnerki ze sztafety, to różnica między medalem a połową stawki. Stąd efektywna „przepinka” jest równie ważna co szybkie wejście i zjazd.

Skialpinizm w podejściu romantycznym to przygoda, w której stajesz się jednością z górami. Jesteś skazany na ich wymagania, kształty i kaprysy. To jest wolność i wyzwanie. To przygoda, w której jesteś sobie sterem, żeglarzem i okrętem. Ogranicza cię śmiałość, siła i zawziętość.

Skialpinizm w podejściu sportowym to tysiące przepinek, niejednokrotnie jako osobny trening, realizowany na zaśnieżonym podjeździe pod domem. Spytałem Janka, czy go to nie irytuje, że ten element – niezwiązany przecież z wydolnością czy techniką zjazdu – ma tak ogromne znaczenie w rywalizacji. Ku mojemu zdziwieniu Janek powiedział, że nie: „Można by powiedzieć, że jest to irytujące, że w tym nie bierze udziału nasza wydolność, ale to jest jednak najprostszy sposób na to, żeby gdzieś tam się podciągnąć i kogoś podgonić, gdy przepinkę zrobi się szybko”. To są darmowe sekundy, które nic nie kosztują.

No poza tymi tysiącami powtórzeń na śniegu i mrozie.

Pochwalę się dopiero, jak wygram na igrzyskach

Jest najstarszy z sześciorga dzieci. Widać w nim cechy najstarszego brata. Jest bardzo spokojny, pracowity i odpowiedzialny – to ostatnie, jak sam żartuje, „przez większość czasu”. Z jednej strony mówi, że każdy ma potrzebę się pochwalić, z drugiej – sam tego raczej nie robi. W jego postach na Instagramie wieści o zwycięstwach czy zajętych miejscach są ukryte gdzieś w trzeciej czy czwartej linijce. W opisie profilu informacja o kwalifikacji na ZIO również pojawia się na czwartym miejscu.

– Co musiałoby się wydarzyć, żebyś wpisał to wielkimi literami na górze posta? – pytam.

– Nie wiem, zobaczymy. Może jakbym wygrał na igrzyskach. Ale to na pewno nie na tych, może na jakichś innych.

Dwa lata, trzy cele i górska przełęcz

Ostatnie dwa lata życia Janka to „trzytorowa autostrada”, której głównym pasem były kwalifikacje na zimowe igrzyska olimpijskie 2026, a dodatkowo staż kandydacki na ratownika TOPR-u oraz praktyki przewodnickie. Kiedy mógł, brał poranne dyżury w TOPR-ze żeby pobiegać i zrobić trening na kwaterze. Część wiedzy teoretycznej potrzebnej przewodnikowi pokrywała się z wymaganiami ratownika, a trenując wielokrotne przepinki, wyrabiał w sobie powtarzalność, umiejętność pracy na zmęczeniu i w stresie, które są niezbędne podczas akcji ratowniczych. Tym samym jak tylko mógł, starał się te sfery połączyć i pogodzić. W 2025 roku dopiął swego na wszystkich trzech polach – zaliczył egzaminy teoretyczne i praktyczne oraz zakwalifikował się na igrzyska.

To był rok, w którym osiągnięcie celów nie wyznaczało końca jakiejś ścieżki, a raczej pokonanie – nazwijmy to – przeszkody niezbędnej do dalszej podróży. To takie cele, za które nagrodą jest okazja do jeszcze bardziej wytężonej pracy.

– A nawet możemy powiedzieć, jak już tak do gór porównujemy, że ta kwalifikacja to jest przełęcz, na którą wychodzimy, a przecież jeszcze musimy wejść na szczyt góry i później dopiero zejść. Słyszałem taki żarcik wśród sportowców, że najlepszą formę trzeba mieć przed igrzyskami na kwalifikacje, żeby się na nie dostać, a jak już się dostaniesz, to już tyle twoje, że na nie jedziesz.

Na wycieczkę do Włoch

Po rozczarowujących występach kibice często mówią, że zawodnik pojechał na wycieczkę, ale tak nie jest, sportowa duma im na to nie pozwala.

– Z jednej strony możemy powiedzieć, że to już kwalifikacje będą tym szczytem i później już można powoli zacząć schodzić, ale jak patrzę teraz na ten sezon, co nas czeka, i porównuję to z tym, jak patrzyłem na niego w grudniu, to widzę, że w swoim kalendarzu startowym miałem dwa starty, czyli grudniowy Puchar Świata, gdzie trzeba zrobić kwalifikację, a później igrzyska.

To kilkanaście lat treningu i dwa lata pełnego skupienia na jednym celu.

Janek uwielbia bieganie, ciągnie go do ultra biegów, w 2023 roku wygrał Bieg Granią Tatr (72 km, 5000 m w górę), w tym roku chciałby zrobić szybką asfaltową dyszkę, zaatakować 32 minuty, potem złamać 9 godzin w Biegu Granią Tatr. Od krótkiego wysiłku skiturowego w formacie olimpijskim woli długie wyprawy w teren z nartami. Jakby mógł, to nie chodziłby na siłownię („No, nie kręci mnie wizja siedzenia w zamkniętym pomieszczeniu i przenoszenia metalowych talerzy z jednego końca na drugi. Wolę już rzeczywiście pobiegać czy gdzieś wyjść, coś się ruszyć”). Ale zjawia się tam regularnie, odpuszcza biegowe starty i dla wprawy wykonuje setki przepinek pod domem, bo tego wymaga trening, bo na tym polega życie sportowca.

Co z Jankiem po igrzyskach?

Jak ustawić sobie kolejne cele? Jak połączyć te trzy tory: czy z któregoś zrezygnować, czy jakiś dodać? W Janku jest niesamowity potencjał sportowy, jest kilka pasji, jest miłość do Tatr i Zakopanego, jest pragnienie zwycięstwa i sprawdzenia się. I chociaż po igrzyskach czekają go jeszcze starty w Pucharze Świata, to do kolejnej olimpiady znowu cztery lata. Czy skialpinizm na nie powróci, a może podzieli los breakdance z którego zrezygnowano po poprzednich letnich IO?

– Jestem teraz całkowicie skupiony na starcie na igrzyskach, a co mnie po nich czeka, to nad tym będę się zastanawiał 22 lutego. Może za coś innego się zabiorę, a może sport nadal pozostanie moim głównym zajęciem, a wszystko pozostałe będzie się z boku plątać.

– To brzmi rozsądnie moim zdaniem.

– Odpowiedzialnie, co nie? Mam już 26 lat, jestem odpowiedzialnym człowiekiem.

Pierwsze starty Jana Elantkowskiego odbędą się 19 lutego (indywidualny) oraz 21 lutego (sztafeta).

Zobacz także: Igrzyska 2026: Władimir Semirunnij – przyjechał do Polski, by wygrywać