Wieczna młodość: kto zarabia na obietnicy zwycięstwa nad starością?

Londyn, luksusowa klinika Hooke mieści się między pałacem Buckingham a Hyde Parkiem. Jej wnętrze przywodzi na myśl bardziej klub dla koneserów whisky niż placówkę medyczną: duże, skórzane fotele, przygaszone światło, obsługa w ciemnych garniturach. Tu nikt nie czeka w kolejce. Za roczną opłatę ponad 15 tysięcy funtów klienci otrzymują pakiet badań i zabiegów – od rezonansów i testów genetycznych po indywidualne spotkania z lekarzami, którzy tworzą spersonalizowany plan na „dłuższe i zdrowsze życie”.

Kto szuka tam ratunku? A np. 38-letni właściciel agencji nieruchomości, który nigdy nie był obsesyjnym freakiem fitnessu, nie nosił zegarka mierzącego tętno, lubił imprezy i dobre wino. Po tym jak nagle zmarł jego przyjaciel, a badania ujawniły wysoki cholesterol, postanowił dołączyć do Hooke.

Takich osób są tysiące. W samych Stanach Zjednoczonych działa nawet 800 klinik długowieczności. W Europie i Azji powstają kolejne. Wspólny mianownik? Kosmiczne cenniki, aura ekskluzywności i obietnica, że starość można oswoić – a może nawet pokonać.
 

Od Gilgamesza do Newtona: historia wiecznego marzenia

Potem przyszedł czas na Ponce de Leóna i jego „źródło młodości”, na europejskich alchemików, którzy próbowali destylować życie z metali. Isaac Newton – ten sam, który opisał zasady dynamiki – był przekonany, że jego eksperymenty z eliksirem nieśmiertelności okażą się ważniejsze niż matematyka.

Dopiero epoka oświecenia przyniosła bardziej pragmatyczne podejście: nie chodziło już o wieczność, ale o „longevity” (długowieczność) – słowo pojawiło się w XVI wieku, kiedy włoski arystokrata Luigi Cornaro opublikował poradnik „Discorsi della vita sobria” (Dyskursy o trzeźwym i umiarkowanym życiu). Cornaro ograniczył wino i obfite uczty, jadł warzywa i zupy – i dożył 80 lat. Dziś wiemy, że przypadkiem trafił w sedno: restrykcja kaloryczna faktycznie wydłuża życie myszy, psów czy małp.

Ale historia walki o długie życie pełna jest też zdarzeń groteskowych. Freud poddał się operacji „odmładzającej” polegającej na „manipulacji jądrami”. Amerykańscy lekarze w XIX wieku twierdzili, że „kwaśne mleko” gwarantuje 200-letnią starość. Firmy kosmetyczne sprzedawały elektroterapeutyczne urządzenia, które bazowały na efekcie placebo. W grę zawsze wchodziła ta sama trójca: nadzieja, lęk przed śmiercią i wielkie pieniądze.
 

Współczesny boom: od biohackerów i miliarderów do… Putina

Dziś to nie alchemicy, ale miliarderzy, dyktatorzy i wizjonerzy napędzają rynek. Peter Diamandis – lekarz, inżynier i przedsiębiorca – codziennie łyka pięć paczek suplementów, regularnie naświetla skórę czerwonym światłem (fotobiomodulacja), poddaje się transfuzji osocza… na odmładzanie wydając ponad 100 tysięcy dolarów rocznie. Jego klinika Fountain Life reklamuje się jako „country club precyzyjnej diagnostyki”: za 21,5 tysiąca dolarów rocznie pacjent dostaje pakiet badań, których nie zleci żaden lekarz rodzinny – skany z wykorzystaniem AI pod kątem zachorowania na raka, testy genetyczne, terapie komórkami macierzystymi.

Wokół Diamandisa powstało coś w rodzaju „Peterverse”: konferencje Abundance360, newslettery, podcasty i wycieczki Platinum Trip, gdzie za 70 tysięcy dolarów można poznać naukowców longevity i ich metody oraz wykupić udział w eksperymentalnych terapiach. Amerykanin nie kryje się ze swoją wizją: „Największe możliwości pomnażania bogactwa dają dziś sztuczna inteligencja i długowieczność”.

Jest też Bryan Johnson – były przedsiębiorca z sektora fintech, dziś najbardziej znany biohacker świata. Wydaje ćwierć miliona dolarów rocznie na różnego rodzaju zabiegi i środki, ogranicza się do spożywania 1977 kalorii dziennie, poddaje się dziesiątkom terapii i publikuje w sieci swoje biomarkery – w tym długość nocnych erekcji, bo uważa je za ważny wskaźnik zdrowia. Przewodzi społecznemu ruchowi zwanemu Don’t Die (Nie umieraj). W internetowym rankingu odmładzania Johnson zajmuje pierwsze miejsce, chwaląc się, że starzeje się tylko „pół roku na rok”.

To wszystko nie są niszowe ekscesy. Jeff Bezos, Yuri Milner, Sam Altman – nazwiska najpotężniejszych inwestorów technologicznych – lokują setki milionów w badania nad starzeniem. Robi to też Putin.

Pod koniec maja 2025 roku w Moskwie odbyło się forum „Rosja i świat. Trendy zdrowej długowieczności”. Wicepremier Tatjana Golikowa wyszła na scenę i z uśmiechem obiecała: „W latach 2028–2030 Rosja wprowadzi leki cofające starzenie komórek”. W październiku Putin skończył 73 lata. Stalin w tym wieku był cieniem samego siebie, Breżniew bełkoczącym wrakiem, Jelcyn – więźniem własnej choroby. Putin na ich tle wygląda jak okaz zdrowia, ale metryka jest nieubłagana. Od lat pracuje nad tym, by prezentować się młodo: na koniu z gołym torsem, na motolotni z żurawiami. W odosobnieniu – kąpiele w krwi z poroża syberyjskiego jelenia, botoks i sztab lekarzy dostępnych 24/7.

Za obsesją Putina na punkcie długowieczności stoi jego przyjaciel – 78-letni fizyk i dyrektor Instytutu Kurczatowa, Michaił Kowalczuk. Człowiek znany z teorii spiskowych („Amerykanie modyfikują komary, by sterylizować Rosjan”) przekonał prezydenta, że Rosja powinna pompować miliardy w badania nad starzeniem. Efekt? Narodowy program Nowe Technologie Ratowania Życia z budżetem 90 miliardów złotych i planem opracowania leków, neurotechnologii i biodrukowanych organów do 2030 roku. Brzmi nieźle, ale… większość rosyjskich naukowców wyjechała, a laboratoria pustoszeją. Na razie o sukcesie może mówić moskiewska firma KrioRus, która za 36 tysięcy dolarów zamraża ciała i mózgi w ciekłym azocie, by w tej formie czekały na „lepsze jutro”.

Okazuje się, że hasło o uciekaniu przed czasem („longevity escape velocity”) nie stało się mantrą powtarzaną jedynie w Doliny Krzemowej.
 

Kliniki jako teatr medycyny przyszłości

Extension Health w Nowym Jorku oferuje hiperbarie tlenowe, przetaczanie osocza, terapię ozonem, koktajle peptydowe i hormonoterapie. Jedna sesja kosztuje kilka tysięcy dolarów. Pacjenci mówią, że po zabiegu czują się młodsi, że poprawiają im się skóra, włosy i libido. Lekarze dodają: może i placebo, ale skoro działa – to działa.

Problem w tym, że za większością tego typu terapii nie stoją żadne twarde dowody naukowe. Rezonans magnetyczny całego ciała? Brak dowodów, że oddala śmierć. Genomika prewencyjna? Być może badanie całego genomu przydaje się w rodzinach obciążonych chorobami, ale dla reszty – wątpliwa wartość za kupę szmalu. Lekarze ostrzegają, że kliniki grają na emocjach: strachu przed rakiem, demencją, utratą sprawności. Ryzyko zachorowania przedstawiają jako chorobę i zamiast dostępnej profilaktyki, obiecują cudowne kuracje. W takich wypadkach pacjenci płacą nie za leczenie, tylko za poczucie kontroli.
 

Nauka kontra nadzieje

Co faktycznie wiemy o długowieczności? Badania pokazują, że do 80.–90. roku życia największe znaczenie mają styl życia i środowisko: dieta, sen, ruch, relacje, brak nałogów. Badanie prowadzone w USA na 276 tysiącach weteranów wojennych wykazało, że osiem zdrowych nawyków może przełożyć się na dodatkowe 24 lata życia. Jakie to nawyki? Zdrowa dieta, regularna aktywność fizyczna, dobry sen, skuteczne radzenie sobie ze stresem, silne relacje społeczne, unikanie palenia, nienadużywanie opioidów, niepicie alkoholu w nadmiarze. Według analizy osoby stosujące się do wszystkich ośmiu zasad żyły ponad 85 lat.

Żeby dobić do setki, są potrzebne geny. Rzadkie warianty chronią przed chorobami serca i demencją. Dla większości z nas są jednak niedostępne. Są jak wygrana na loterii – trzeba mieć farta. Dlatego rady, jakich czasem udzielają stulatkowie („Paliłam całe życie i dożyłam 100 lat”), są w gruncie rzeczy bezużyteczne.

Z kolei nauka nad molekułami starzenia – telomerami, stanem zapalnym, metylacją DNA – przyniosła nie tylko fascynujące odkrycia, lecz także rozczarowania. Rapamycyna wydaje się obiecująca, bo hamuje stany zapalne, ale zwiększa ryzyko nowotworów. Restrykcja kaloryczna działa, ale odbiera energię i libido. Wstrzykiwanie komórek macierzystych potrafi zregenerować mięśnie – ale też powodować guzy. „Jeśli coś nie niesie ryzyka, prawdopodobnie nie działa” – mówi bez ogródek Matt Scholz, prezes jednego z biotechnologicznych start-upów.
 

Męska obsesja i przepaść klasowa

Warte odnotowania: w tym wyścigu biorą udział głównie mężczyźni. To oni rywalizują o miejsca na „leaderboardach”, mierzą biomarkery i chwalą się osiągnięciami w podcastach i na TikToku. Psychologom pachnie to kolejnym uzależnieniem: biohacking staje się grą, w której stawką są dodatkowe lata życia.

Dochodzi też aspekt klasowy – najbogatsi Amerykanie żyją dziś średnio 12 lat dłużej niż najbiedniejsi. Kliniki długowieczności, gdzie roczny abonament kosztuje tyle, co samochód, tylko powiększają tę przepaść. „Stracili zdrowie, żeby zdobyć bogactwo, a teraz wydają fortuny, żeby odzyskać zdrowie” – mówi lekarka pracująca w Fountain Life.

To także rynek próżności. Oura Ring, zegarki mierzące sen, dziesiątki suplementów – dla jednych to narzędzia, zdobycze nauki i technologii, dla innych fetysze statusu. Długowieczność staje się nowym luksusem: bardziej wyrafinowanym niż zegarek Roleksa, bo obiecuje niemożliwe.

Peter Diamandis wierzy, że sztuczna inteligencja stanie się najlepszym lekarzem świata, a czujniki w naszych toaletach i zegarkach będą wczesnym ostrzegaczem przed rakiem lub zawałem. Bryan Johnson twierdzi, że jeśli nie umrze w ciągu najbliższych 20 lat, nie umrze nigdy. Ale nawet najbardziej zaawansowane terapie nie zatrzymają prostego faktu: ciało się zużywa. Pytanie więc brzmi: czy chcemy żyć wiecznie, czy chcemy żyć dobrze? Cały absurd sytuacji polega na tym, że najlepsze sposoby na długowieczność – sen, ruch, dieta, relacje – są darmowe.
 

Biznes strachu, biznes nadziei

Branża długowieczności to dziś hybryda nauki, marketingu i psychologii. Z jednej strony mamy badania genetyczne, przełomy w medycynie regeneracyjnej, realne szanse na wydłużenie zdrowego życia. Z drugiej – ekscentryków publikujących dane o nocnych erekcjach, dyktatorów zażywających kąpieli we krwi i miliarderów sprzedających marzenia o nieśmiertelności.

Historia pokazuje, że ludzie zawsze byli gotowi słono płacić za obietnicę wiecznej młodości. Dziś ta obietnica kosztuje więcej niż kiedykolwiek, ale też brzmi bardziej wiarygodnie niż kiedykolwiek. Czy jesteśmy świadkami przełomowego kroku ku wieczności, czy to tylko kolejna wersja „kwaśnego mleka na 200 lat”? Jedno jest pewne: biznes długowieczności ma przed sobą długie życie.