Starszy w oczach dzieci, młodszy – we własnych. Czy wiek to tylko liczba?

Jakiś czas temu na platformie Reddit pojawił się wątek o tym, jak współcześni 30–40-latkowie postrzegają swoich rodziców, gdy ci mieli tyle lat, ile oni teraz. Ludzie opisywali swoje wspomnienia z dzieciństwa i okresu nastoletniego, wspominając wizerunek swoich rodziców.

Zainspirowana dyskusją, przeprowadziłam wiele pogłębionych wywiadów. Wniosek, który z nich płynął, był dość spójny: rodzice, gdy byli w obecnym wieku swoich dzieci, starzej od nich wyglądali, sprawiali wrażenie przeczołganych przez życie i niekoniecznie szczęśliwych. Co ciekawe, tę refleksję podzielali zarówno dwudziestolatkowie, jak i rozmówcy dobiegający pięćdziesiątki.

Czy faktycznie przez ostatnie trzydzieści kilka lat tak bardzo się zmieniliśmy? Próg starości magicznie nam się przesunął? A może przy okazji, czując się młodsi, jesteśmy szczęśliwsi?

Wiek subiektywny, czyli nie zawsze tyle mamy, na ile wyglądamy

Im jesteśmy starsi, tym młodziej się czujemy – to nie refleksja ani komunał. Tak wynika z reprezentatywnych badań przeprowadzony przez amerykańsko-duński duet, Davida C. Rubina i Dorthe Berntsen. Sytuacja ta dotyczy osób po 25. roku życia, bo wcześniej jest dokładnie odwrotnie. Wraz jednak z ukończeniem 40. roku życia czujemy się mniej więcej o 20 proc. młodsi, niż wskazuje na to metryka.

Z czego to wynika? Z pewnością nie z płci, bo zależność ta – choć była poddana analizie badaczy – okazała się nie mieć znaczenia. Nie ma też na to wpływu chociażby sytuacja materialna. Z badań wychodzi, że poczucie bycia młodszym nie zmienia się także wraz z tym, jak robimy się starsi, lecz po prostu stabilizuje się na pewnym poziomie. Słowem, tak już po prostu jest. Ludzie z zasady od pewnego momentu po prostu czują się młodziej i już.

Czy tak było również kiedyś? Potwierdzających to badań nie ma, bo te wskazane pochodzą z 2006 roku. Biorąc jednak pod uwagę, że już wtedy próba obejmowała osoby od 18. do 97. roku życia, można wnioskować, że już poprzednie pokolenie miało taką samą refleksję: że zachowuje się młodziej od swoich rodziców.

Podobnie było z kwestią wyglądu. Wskazuje na to Narodowy Sondaż na temat zdrowego starzenia się, przeprowadzony w USA na reprezentatywnej próbie respondentów. 59 proc. dorosłych w wieku 50–80 lat oceniło, że wygląda względnie młodziej niż ich rówieśnicy. W takiej ocenie przeważają kobiety, na co wskazują także Niemieckie Badania Starzenia Markusa Wettsteina i współpracowników z Uniwersytetu Humboldtów. Z badań tych zresztą wynika jeszcze jedna ciekawa kwestia: poczucie to wzrasta z upływem czasu historycznego. Czyli nasze babcie czy prababcie nie czuły się aż tyle młodsze, mając 50 lat, niż współcześni 50-latkowie.

Co na to biologia?

Skoro już wiemy, jak się subiektywnie czujemy, zestawmy to z suchymi faktami. Te są takie, że ludzie żyją coraz dłużej. Wystarczy spojrzeć na wykres długości życia Polaków od 1950 roku. Wyraźnie na nim widać, że o ile kiedyś mężczyźni umierali średnio już po 55. roku życia, a kobiety niewiele po sześćdziesiątce, o tyle teraz to wartości kolejno około 70 i około 85 lat.

Ogólnie pod względem długości życia statystyka dosłownie eksplodowała i to jeszcze przed 1900 rokiem. Pierwszym przełomowym momentem była właśnie wspomniana czterdziestka (po której – przypomnijmy – dziś czujemy się o 1/5 młodsi), którą nagle i niespodziewanie zaczęło przekraczać coraz więcej osób. Do pięćdziesiątki i dłużej zaczęliśmy żyć zresztą niewiele później.

Mężczyźni starzeją się wolniej?

Czemu żyjemy dłużej? Powodów jest kilka. Podstawowy z nich to rozwój medycyny i idący z nią w parze rozwój szczepionek. Poprawiły się także warunki sanitarne. Co więcej, z badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Południowej Kalifornii (i opublikowanych w 2018 roku) wynika, że tempo biologicznego starzenia wydaje się bardziej opóźnione u wszystkich Amerykanów, co w teorii może wydłużać ich życie. Naukowcy podają postęp medycyny jako jedną z możliwych przyczyn spowolnienia tego procesu. I tu lepsi są mężczyźni, bo tendencja ta szczególnie była zauważalna właśnie w tej grupie płciowej.

Ale to nie koniec. Do subiektywnego poczucia, że jest się młodszym niż faktycznie, i obiektywnego spowolnienia starzenia się ciała dochodzi jeszcze trzeci aspekt: wygląd.

Tyle mamy, a nie wyglądamy?

O ile między bajki można włożyć teorię spiskową o tym, że ludzkie ciała rozkładają się wolniej niż kiedyś, bo konserwują się ulepszaczami z jedzenia (naukowcy to już obalali), o tyle wystarczy spojrzeć na tych, których stać na poprawianie swojego wyglądu. Wartość rynku medycyny estetycznej szacunkowo już dobija do 100 mld dolarów w skali globu, a do 2033 roku ma przekroczyć dwukrotność tej kwoty (dane z raportu pracowni Grand View Research.

Czy inwestowanie w swój wygląd faktycznie go poprawia – na to pytanie obiektywnie odpowiedzieć się nie da. W końcu jednemu nowa twarz Pameli Anderson może się podobać, innemu niekoniecznie. Obiektywne znaczenie na naszą wizualną satysfakcję ma jednak wpływ kilka innych czynników. Ogólnie poczucie młodości łączy się z lepszym dobrostanem psychicznym i wyższą samooceną. Sam wygląd zewnętrzny może być jednym z wielu czynników wpływających na to, jak ludzie się czują, ale częściej trwały wpływ na samozadowolenie pochodzi z ogólnego dobrego stanu zdrowia oraz sprawności i aktywności życiowej. I tu niespodzianka. W tym lepsi są – mówiąc ogółem – seniorzy, a nie ludzie z pokolenia ich dzieci. Na dodatek to sytuacja, która się nie zmienia.

David Blanchflower i Andrew Oswald są uznawani za badaczy, którzy jako pierwsi opisali krzywą szczęścia w kształcie litery U. Opierając się na danych z wielu krajów, wskazali na spadek szczęścia w średnim wieku i wzrost w późniejszych latach życia.

Co to oznacza? A no mniej więcej tyle, że mamy podstawy do tego, by wspominając naszych rodziców z młodości, widzieć ich jako niekoniecznie szczęśliwych. W końcu my byliśmy wówczas na górze literki U, a oni właśnie szorowali po jej dnie.

– Bo tak naprawdę te czynniki, które kształtują nasze zadowolenie z życia i nasze poczucie szczęścia, są od lat niezmienne. To nie jest tak, że pokolenie naszych rodziców, nasze i pokolenie naszych dzieci będą się jakoś szczególnie od siebie różnić – mówi w rozmowie z GQ Poland dr hab. Monika Mynarska, badaczka w Instytucie Statystyki i Demografii w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie, a przy okazji szefowa projektu Generacje i Rodziny.

– Oczywiście będą jakieś różnice co do wagi poszczególnych rzeczy, ale zawsze wypadkową tego, czy jesteśmy szczęśliwi i zadowoleni z życia, bardzo zależy od naszego stanu zdrowia, jakości naszych kontaktów społecznych, tego, czy jesteśmy w szczęśliwym związku, czy od sytuacji ekonomicznej. To są wszystko czynniki, które miały znaczenie kiedyś i mają je do dzisiaj – wyjaśnia ekspertka.

Pokolenia podobne, ale jednak inne w szczegółach

Z kolei dr Elżbieta Bojanowska z Centrum Badań nad Starością UKSW wskazuje, że to, co daje satysfakcję seniorom, różni się w zależności od płci. – Mężczyźni bardziej potrzebują akceptacji i szacunku, z kolei kobiety pewnego zaangażowania i szeroko rozumianego poczucia bycia potrzebną – tłumaczy rozmówczyni GQ Poland.

– Czasami jak obserwuję młodszych seniorów, czyli takich około 65. roku życia, mam wrażenie, że są oni czasami bardziej aktywni niż dzisiaj 25-latkowie czy 30-latkowie. Oni bardzo potrzebują tej aktywności, bo oni byli aktywni całe życie w różnych sferach, a to z kolei daje im poczucie satysfakcji – mówi dr Bojanowska. Z kolei zdaniem prof. Mynarskiej zmieniło się coś jeszcze. Mentalność.

– Z własnej obserwacji jako badaczki widzę, że dziś jesteśmy w stanie odważniej i otwarciej mówić o tym, czego chcemy, a czego nie. Pamiętam na przykład, jak prowadziłam wywiady do swojego doktoratu. 20 lat temu nikt nie mówił na przykład, że nie chce mieć rodziny i dzieci. Przecież „każdy chciał”, nawet jak naprawdę nie chciał. W tym momencie odważniej się mówi o tym, jakie ma się preferencje, a co za tym idzie – rośnie nam pokolenie wyboru – wskazuje prof. Mynarska.

A nasi rodzice i dziadkowie? Wojna, komunizm, stan wojenny, kolejki w sklepach ciągnące się bezkreśnie. – To było pokolenie zahartowane. Albo się dostosujesz, albo giniesz. Funkcjonowali w jasno oznaczonych ramach i po prostu musieli dużo znieść. Tylko to jest tak, że każde pokolenie ma na swój sposób trudno – tłumaczy.

Ekspertka przypomina, że obecne pokolenie spotkało się z pandemią, lockdownem, mierzy się z zupełnie inną szybkością rozwoju cyfrowego, odczuwa „z pierwszej ręki” przemiany klimatyczne i czuje zagrożenie wojną. – To dużo więcej „puzzli” w życiowej układance, które tworzą ją bardziej skomplikowaną – podkreśla i kwituje:

– Do tego dochodzą różne źródła niepewności, a także dużo więcej oczekiwań i aspiracji. To zatem nie tylko „zbyt wiele opcji” i „za dużo wolności”. Choć nie zginąć w oceanie tego, co jest do wyboru, to przecież także sztuka.