Jak można doświadczyć Łazienek Królewskich

W Podchorążówce w Łazienkach Królewskich w Warszawie otwarto nową wystawę – „Łazienki w zachwycie”. Tytuł tylko pozornie brzmi megalomańsko. Co prawda ekspozycja jest zbudowana na tym, co niegdysiejsza rezydencja króla Stanisława Augusta może zaoferować osobom odwiedzającym. Jednocześnie jednak silnie akcentuje wrażenia odbiorców i odbiorczyń, niemal jakby to oni nas prowadzili przez tę wystawę.   

Dziesięć części

„Łazienki w zachwycie” to efekt kolektywnego myślenia: kuratorów_ek, badaczy_ek, osób od edukacji, wolontariuszy_ek i – co najważniejsze – publiczności, którą zaproszono do wzięcia udziału w tej artystycznej grze. Dlatego już od progu Podchorążówki czuć aurę familiarności. 

Wystawę rozpisano na 10 rozdziałów, czyli przestrzeni tematycznych: zapach, sztuki wizualne, literatura, teatr, muzyka, relacje, sen, jedzenie, natura i ruch. Brzmi jak plan na idealny weekend i w sumie trochę nim jest. To właśnie te obszary od lat przyciągają do Łazienek Królewskich tysiące ludzi – jednych po ciszę, innych po impuls, inspirację, a jeszcze innych w poszukiwaniu… zachwytu.

W środku wystawy klasyka z muzealnej kolekcji, a także obiekty stworzone specjalnie na tę okazję, w tym instalacje współczesnych artystów. Niektóre eksponaty będą już widowni dobrze znane, inne są pokazywane po raz pierwszy. 

Wzięcie na tapet zachwytu wydaje się ciekawe. To przecież stan, emocja tak ulotna, że trudno ją opisać jednym zdaniem, a tym bardziej zamknąć w sztywne galeryjne ramy. Poruszenie trwa przecież tylko chwilę. Być może dlatego osoby kuratorskie postawiły nie tłumaczyć zachwytu na siłę.

Ruch, natura, jedzenie…

Zatem przejdźmy się po niektórych ze stworzonych przestrzeni. Jeśli znajdujemy się w parku, pierwszym skojarzeniem (przynajmniej dla mnie) jest ruch. To rozdział o ruchu i rytmie miejsca. O tym, jak w Łazienkach Królewskich ciało miało swoje zasady dawniej i jakie ma dziś. Od aktywności wpisanych w dworski savoir-vivre po te zupełnie współczesne, bardziej demokratyczne. Możemy podziwiać eksponaty nawiązujące do eleganckich bali i tanecznych wieczorów, które rozgrywały się w pałacowych wnętrzach. Jednym z najmocniejszych punktów jest rzeźba „Tancerka” Frigyes Janzer. Postać została uchwycona dokładnie w momencie, gdy ruch jeszcze trwa, a muzyka nie zdążyła wybrzmieć.

W strefie Natura przyroda przestaje być tylko tłem naszych spacerów, a staje się doświadczeniem. Warto zajrzeć tutaj z dzieciakami. Podotykają modeli zwierząt i nagle anatomia nie będzie już hasłem z nudnego podręcznika od biologii. Mogą też spojrzeć przez mikroskop, by dokładniej poznać mikroświat łazienkowskiej natury. Ta część wystawy pokazuje również efekty projektu BioBlitz. To badania prowadzone przez naukowców i naukowczynie, m.in. ornitologów i arachnologów, ale z aktywnym udziałem publiczności. Okazuje się, że ogrody Łazienek znacznie bardziej zasiedlone, niż mogłoby się wydawać.

Moim ulubionym rozdziałem „Łazienek w zachwycie” jest ten poświęcony jedzeniu. Kuchnia to tu pełnoprawna uczta dla zmysłów, a nie przypis na marginesie historii. W tej części wystawy zaglądamy do przepisów nadwornego kucharza Paula Tremo, który gotował na dworze Stanisława Augusta. Owszem, Tremo serwował dania wykwintne, lecz równie mocno interesowała go kuchnia praktyczna: taka, która pozwala przetrwać czas niedoboru i nakarmić armię. Świetne są te historie.

Społeczny charakter wystawy został podkreślony przez część Relacje. Tu można posłuchać wspomnień. Między innymi absolwentów Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych, które w latach 1957–1977 mieściło się w Podchorążówce. Ich historie są konkretne, niefiltrowane, czasem zaskakująco osobiste – o nauce, codzienności, wnętrzach, które dziś wyglądają zupełnie inaczej. Dopełnieniem są fotografie i karty kronik. Bez nostalgii na siłę, raczej z dokumentalną precyzją pokazują, jak wyglądały te przestrzenie, kiedy działała tu szkoła artystyczna. I nagle okazuje się, że muzeum to nie tylko zbiory i narracje, lecz także pamięć ludzi, którzy kiedyś po prostu tu byli. Codziennie.

„Łazienki w zachwycie” to nie lekcja historii czy wykład z historii sztuki. To raczej zaproszenie do zatrzymania się i sprawdzenia, co dziś jeszcze potrafi nas poruszyć.

Wystawa potrwa do 15 marca 2026 r.