Cannes 2026: Boyd Holbrook zdradza, dlaczego „Atonement” to film wojenny, jakiego jeszcze nie było

Cannes nie boi się tematów politycznych, co widać przede wszystkim w filmach, które są tutaj prezentowane. Na tegorocznej edycji nie było inaczej. Jednym z obrazów jest „Atonement” Reeda Van Dyka, który bierze udział w wyścigu o Złotą Kamerę (Caméra d’Or), przyznawaną dla debiutantów w sekcji Quinzaine des Cinéastes. 

Akcja „Atonement” rozpoczyna się w 2003 roku, w pierwszych dniach wojny w Iraku. Rodzina w Bagdadzie wiedzie pod przewodnictwem Mariam (Hiam Abbass) codzienne życie. W tle słychać coraz bliższe bombardowania. Gdy jednak decydują się na ewakuację, trafiają w sam środek ulicznej bitwy między amerykańskimi marines a tymi, których żołnierze uważają za buntowników. Spanikowani Amerykanie ostrzeliwują samochód z Mariam i jej najbliższymi. W ułamku sekundy zwykły dzień zmienia się w dramat rodziny, a także żołnierzy. Niebawem reporter Michael Reid (Kenneth Branagh) przeprowadza wywiad z uczestniczącym w zdarzeniu marines, Lou (Boyd Holbrook), lecz zostaje odpędzony przez oficera. Następnie film przeskakuje o 10 lat naprzód, ukazując, jak ta strzelanina wpłynęła na życie wszystkich zamieszanych: Mariam i jej rodziny (m.in. córki Nory, granej przez Gheed), Lou i Michaela. W „Atonement” pada stwierdzenie, że kula trafia zarówno w tego, do kogo się strzela, jak i w tego, kto pociąga za spust. Zdewastowanie jest fizyczne i psychiczne. 

W drugim akcie poznajemy Lou na nowo – jest wrakiem człowieka, który zmaga się z tym, do czego  z innymi marines dopuścił się w Iraku. Jedyne, czego pragnie, to nawiązać kontakt z ocalałymi ze strzelaniny członkami i członkiniami rodziny Mariam, by uzyskać przebaczenie.   

Podczas Festiwalu Filmowego w Cannes spotykam się z reżyserem Reedem Van Dykiem oraz odtwórcą i odtwórczynią głównych ról – Boydem Holbrookiem i Gheed, by porozmawiać o pracy nad filmem, amerykańskiej i irakijskiej perspektywie wojny, a także pacyfistycznym przekazie, który czyni z „Atonement” uniwersalny obraz. Bez trudu odnajdziemy w nim nawiązania do wojny w Ukrainie czy Gazie. 

Czubek amerykańskiej włóczni

Inspiracją Van Dyka był artykuł Dextera Filkinsa „Atonement After Iraq” (Zadośćuczynienie po Iraku) opublikowany w „The New Yorker” w 2012 roku. – Bardzo mnie poruszył – opowiada reżyser. – Ale wtedy nie potrafiłbym nawet powiedzieć dlaczego. Nie miałem jeszcze umiejętności, żeby zrobić pełnometrażowy film. Ciągle jednak myślami wracałem do tych ludzi.

Zastanawiał się, co dzieje się, gdy „czubek amerykańskiej włóczni” przebije zarówno osobę uważaną za wroga, jak i samego marines. – Interesowało mnie, kiedy ten żołnierz zaczyna uświadamiać sobie to, co zrobił, i odczuwać moralny ciężar swoich czynów – kontynuuje. – Jak można odbudować samego siebie po wojnie i traumie? Jak odnaleźć się ponownie w życiu cywilnym i rodzinnym? 

W jego głowie pojawiło się wiele innych pytań: czy przebaczenie w ogóle jest możliwe? Czy rodzina ma obowiązek przyjąć mordercę ich bliskich i go wysłuchać? – Chciałem pokazać złożoność tych postaci. Zrozumieć, jak to się stało, że każda z nich w ogóle znalazła się jednego popołudnia 2003 roku na tamtejszym bagdadzkim skrzyżowaniu – wyjaśnia reżyser.

Pod prąd wyobrażeniu

Najczęściej w filmach hollywoodzkich amerykańscy żołnierze są przedstawiani jako dzielni herosi z nerwami ze stali. Z kolei osoby, które uważają za wrogów, nie mają osobowości, są pozbawionymi twarzy „innymi”. „Atonement” zmienia tę perspektywę. – Zazwyczaj patrzymy przez lunety snajperów, a sam Bagdad jest tylko tłem dla amerykańskiej historii – zauważa Van Dyk. – Chciałem wejść w sam środek – do rodziny, która stara się przeżyć zwykły dzień w zupełnie niezwykłych okolicznościach.

„Atonement” jest debiutem kinowym Gheed, która gra wspomnianą Norę. Co prawda wybiła się w irackiej telenoweli „Heera”, ale do filmu Reeda trafiła przypadkiem, przez znajomego reżysera. Zdjęcia do obrazu Van Dyka trwały dwa lata. Dopiero po tym czasie aktorka poznała prawdziwą rodzinę, na której historii jest oparty scenariusz.  

Gheed przyznaje, że czas w wojny w Iraku był „zablokowany” w jej pamięci. Pytam, czy praca pomogła jej lepiej zrozumieć przeszłość. – Jeśli chodzi o psychologiczną stronę zagadnienia, to musisz zmierzyć się ze swoimi traumami, a nie je ignorować. Powoli się tego uczę – mówi. – Podróż z filmem pomogła mi zmierzyć się z tamtą częścią mojego życia. Zobaczyć ją inaczej, z większą dojrzałością. Zrozumieć, co się wydarzyło i dlaczego. Również nie wskazywać palcem, bo czasem po prostu dostajesz rozkaz i musisz go wykonać tak jak amerykańscy żołnierze. 

Aktorka stwierdza, że wchodząc w ten materiał, musiała zmierzyć się z rzeczywistością, od której – sama tego nie wiedząc – uciekała. Najbardziej zaskoczyły ją luki w pamięci. – Nawet w rozmowach z Reedem ciągle mówiłam: „Nie pamiętam”. A mam fotograficzną pamięć. Bardzo mnie to bolało – wspomina Gheed. – Pamiętam zapachy, obrazy, pojedyncze zdarzenia, ale nie całość. Nadal się z tym zmagam.

Główny bohater

Na początku Lou, grany przez Boyda Holbrooka, jest młodym i podekscytowanym marines, gotowym do walki ramię w ramię ze swoimi kumplami. Bardzo szybko jego emocje ulegają zmianie. Jeszcze przed strzelaniną zauważa, że może być coś „nie tak” z obecnością Amerykanów w Iraku. Trudno mu jednak nazwać te emocje. Przecież na szkoleniu uczono ich inaczej – jadą pomagać i wyzwalać. Krótka piłka. Na miejscu okazało się, że tę patriotyczną propagandę mogą włożyć między bajki. 

Wraz z akcją „Atonement” akcentuje poczucie winy Lou i jego emocjonalną walkę, by całkowicie się nie poddać. Zastanawiam się, czy według aktora film przewartościowuje tradycyjny model niezłomnej męskości. – Absolutnie! Dostajemy zupełnie inną perspektywę niż w jakimkolwiek innym filmie o wojnie – odpowiada Holbrook. – Wszyscy wiemy, czym jest trauma dla kogoś, kto stracił bliskich. Ale co dzieje się ze sprawcą? Nie miałem o tym pojęcia.

Holbrook upatruje siłę Reeda Van Dyka jako filmowca w delikatności i przemyślanym podejściu do trudnego materiału. Dla samego aktora rola okazała się jednak wyjątkowo trudna do uchwycenia. – Jako aktor masz przywilej wcielania się w postacie z całego spektrum życia – mówi. – Lou to człowiek kompletnie „odarty ze skóry”. Długo nie rozumiałem, jak go zagrać. Aż dotarło do mnie, że nie można tego zagrać. Trzeba po prostu być, wejść głęboko w emocje postaci i je zrozumieć. Przyszło to do mnie z czasem.

Najtrudniejsze było zrozumienie, dokąd zmierza jego bohater. – Lou miał w sobie tyle pokory, że był gotów stanąć twarzą w twarz ze swoimi przewinieniami i szukać jakiejś drogi do uzdrowienia – kontynuuje Holbrook. – To było niezwykle trudne do udźwignięcia.

Lou to bardzo ciekawa rola w filmografii Holbrooka. Słynie bowiem z grywania antagonistów i skrajnych zwyrodnialców, jak chociażby w „Loganie” czy serialach „Sandman” i „Justified: Mieście strachu”. 

Van Dyk przyznaje, że do Holbrooka dotarł okrężną drogą. – Zabawnie, bo właściwie nie widziałem filmów i seriali, z których Boyd jest najbardziej znany – mówi. – Trafiłem na niego przez przypadek: najpierw w „Indianie Jonesie i artefakcie przeznaczenia”, a potem w „Motocyklistach” Jeffa Nicholsa. Miał tam niewielkie role, ale wychodząc z kina, powiedziałem do znajomego: „Kim jest ten świetny aktor? W obu filmach zagrał zupełnie inaczej!”.

Potem reżyser zobaczył Boyda jako Johnny’ego Casha w „Kompletnie nieznanym”, gdzie grał z Timothée Chalametem. – Pomyślałem: „Ten facet może zagrać dosłownie wszystko” – wspomina.

Holbrook to dla niego aktor charakterystyczny w najlepszym sensie tego słowa. – W każdą rolę wchodzi zupełnie inaczej – ma inny głos, inne ruchy, inny rytm, inną psychologię. Traktuje każdą postać jak odrębnego człowieka – konstatuje Van Dyk.

Uniwersalne przesłanie

Od 2003 roku wiele wojen wybuchało na świecie. Przynajmniej dwie, w Ukrainie i Gazie, nadal toczą się na naszych oczach. Reed nie ma złudzeń co do skali tego, o czym opowiada film. – Konflikt w Iraku w 2003 roku to w skali świata jeden mały incydent spośród wielu  – mówi. – I każdego dnia nowego konfliktu takich zdarzeń przybywa i rośnie liczba ludzkich istnień, które znoszą jego ciężar.

Reżyser podkreśla, że „Atonement” to też film o tym, co dzieje się po zakończeniu konfliktu. – Dewastacja trwa mimo tzw. końca wojny. Wpływa na ofiary w każdej minucie ich życia.

– Czy „Atonement” może być odczytywany jako ostrzeżenie? – pytam.

Dla Gheed film niesie przesłanie daleko wykraczające poza wojnę. – Czasem myślę tylko o jednym: co powiedzielibyśmy komuś, kto nie żyje na Ziemi? Dlaczego walczymy? O co walczymy? Po co? – pyta retorycznie. 

Aktorka podkreśla, że artyzm, z jakim „Atonement” został zrobiony, sprawia, iż może dotrzeć do wielu różnorodnych odbiorców. – To nie jest tylko film o wojnie, ale też o tym, jak być człowiekiem. Jak patrzeć na drugą osobę jak w lustro, a nie jak na kogoś, kto popełnia błędy i zasługuje na osąd – dodaje. 

„Atonement” jest ostrzeżeniem, a także przesłaniem pokoju i miłości, które twórcy chcą nieść światu.