Różne oblicza depresji, powtarzalne objawy. Jak je rozpoznać?

Nie ma dwóch takich samych osób i nie ma dwóch identycznych depresji. U każdego może ona przebiegać inaczej, z różnym nasileniem i w różny sposób wpływać na codzienne funkcjonowanie. Istnieją jednak sygnały ostrzegawcze, których nie wolno lekceważyć – ich wczesne rozpoznanie może dosłownie uratować życie.

23 lutego obchodzimy Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją. To ważna data, która ma zwracać uwagę na skalę problemu oraz przełamywać stereotypy. Depresja nie jest „gorszym dniem”, lenistwem ani brakiem silnej woli – to zaburzenie psychiczne dobrze opisane w międzynarodowych systemach diagnostycznych i takie, które według prognoz Światowej Organizacji do 2030 roku może stać się jedną z najczęściej występujących chorób na świecie.
 

Diagnostyczna ściąga

W klasyfikacji DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) rozpoznanie epizod depresyjnego następuje w wyniku stwierdzenia występowania co najmniej pięciu z dziewięciu określonych objawów przez minimum dwa tygodnie, niemal codziennie i przez większą część dnia. Wśród tych wskaźników wymienia się przede wszystkim obniżony nastrój, a także wyraźną utratę zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności, czyli tzw. anhedonię.

Do pozostałych objawów należą: znacząca zmiana masy ciała lub apetytu (zarówno spadek, jak i wzrost), bezsenność albo nadmierna senność, pobudzenie psychoruchowe lub przeciwnie – wyraźne spowolnienie, chroniczne zmęczenie i brak energii, poczucie bezwartościowości bądź nieadekwatne poczucie winy, trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji, a także nawracające myśli o śmierci, myśli czy próby samobójcze.

Ważną oznaką tego, że możemy mieć do czynienia z depresją, jest po prostu cierpienie, które wskutek powyższych czynników powoduje wyraźne pogorszenie funkcjonowania społecznego, rodzinnego czy zawodowego, ale nie jest wyłącznie skutkiem działania substancji psychoaktywnych lub innej choroby somatycznej. Niemniej jednak depresja może współwystępować z uzależnieniem i innymi dolegliwościami. Skuteczne więc jest obserwowanie wszelkich odstępstw od normy rozumianej jako dobrostan psychofizyczny.
 

Depresja depresji nierówna

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób – ICD-10 i ICD-11 wyróżnia się epizody depresyjne o nasileniu łagodnym, umiarkowanym i ciężkim – w zależności od liczby oraz intensywności objawów. W najcięższych przypadkach mogą pojawić się objawy psychotyczne, takie jak urojenia winy, kary czy katastrofy, które dodatkowo pogłębiają cierpienie chorego. Choć kryteria diagnostyczne są jasno określone, depresja nie zawsze wygląda tak samo.

U jednych mogą dominować objawy emocjonalne, jak głęboki smutek, rozpacz, poczucie pustki. U innych na pierwszy plan wysuwają się dolegliwości somatyczne, np. bóle głowy i brzucha, napięcie mięśniowe, kołatanie serca, problemy żołądkowe. U młodzieży depresja nierzadko objawia się drażliwością, wycofaniem z relacji rówieśniczych, pogorszeniem wyników w nauce czy utratą motywacji. U osób starszych często maskuje się pod postacią problemów z pamięcią, apatią i nasilonymi skargami na stan zdrowia.
 

Depresja ma płeć?

U mężczyzn depresja wciąż niestety pozostaje tematem tabu. Liczne badania wskazują, że rzadziej zgłaszają oni klasyczny smutek czy płaczliwość, a częściej prezentują tzw. depresję maskowaną. Może ona przejawiać się zwiększoną drażliwością, wybuchami złości, zachowaniami agresywnymi, nadmiernym zaangażowaniem w pracę, podejmowaniem ryzykownych działań, a także nadużywaniem alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych. Często towarzyszy temu emocjonalne wycofanie i trudność w mówieniu o własnych uczuciach.

Społeczne przekonanie, że „mężczyzna powinien być silny i radzić sobie sam, sprawia, że wielu z nich zwleka z szukaniem pomocy. Statystyki pokazują, że  choć to kobiety najczęściej podejmują próby samobójcze, mężczyźni najczęściej robią to skutecznie.

„Walczymy albo uciekamy. Jeśli z różnych powodów nie możemy agresji skierować na zewnątrz, to zaczynamy kierować ją do środka, czyli energia, która naturalnie miałaby nas bronić, obraca się przeciwko nam” – tak męskie przeżywanie trudnych sytuacji, które prowadzą do depresji i decyzji o zakończeniu życia opisywał na naszych łamach dr Armen Mekhakyan, psycholog, psychoterapeuta i autor książki „Nie musisz. Jak uwolnić się od wewnętrznej presji”. Wskazywał on także na istotną część socjalizacji i kultury, które zakazują mężczyznom przeżywanie uczuć.

„Jeśli przez lata uczono mężczyzn, że nie wolno okazywać słabości, złości, bezsilności, że mają być skuteczni, dominujący, gdy przychodzi moment, w którym to wszystko się wali, a facet nie może sobie sam poradzić, agresja nie ma ujścia. Osoba nie może »zrobić czegoś«, więc robi coś sobie” – dodaje specjalista.

„Kluczowy jest brak umiejętności regulowania emocji. Wielu mężczyzn nie przetwarza swoich uczuć, często nawet nie potrafi ich nazwać. To konsekwencja procesu socjalizacji. Chłopcy od małego słyszą »nie płacz«, »bądź twardy«, »weź się w garść«. Uczą się, że emocje są oznaką słabości, że smutek to bezradność, że to domena kobiet” – dodaje z kolei w rozmowie z GQ Poland psycholożka z Instytutu SPLOT, dra Agata Stola.

To od niej dowiadujemy się, że „pewne zachowania mężczyzn, które u kobiety mogłyby być odczytane jako symptomy depresji, są społecznie akceptowane jako »męskie«” i dlatego są trudne do szybkiego wychwycenia. Mowa tutaj o takich objawach, jak wycofanie z relacji, niemówienie o emocjach, trudność w rozluźnieniu się, które u wielu facetów są codziennością.

„Z kolei niepokojącymi sygnałami będzie złość wywołana przez sytuacje, które dotychczas były neutralne. Po tych emocjach mogą pojawić się wyrzuty sumienia, smutek. Osoba przestaje kontrolować swoje wybuchy rozdrażnienia, nie omawia tego, co się wydarzyło, wreszcie wycofuje się, gdy ktoś pyta: »Dlaczego tak się zachowałeś?«” – tłumaczy dra Stola.
 

Gdzie szukać pomocy?

Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją przypomina, że wczesne rozpoznanie objawów i szybkie wdrożenie leczenia – obejmującego psychoterapię, farmakoterapię oraz wsparcie środowiskowe – znacząco zwiększają szanse na powrót do zdrowia. Depresja jest chorobą, którą można i trzeba leczyć. Jeśli objawy utrzymują się co najmniej dwa tygodnie i wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się z lekarzem psychiatrą lub psychologiem. 

Proszenie o pomoc to wyraz troski o własne życie i zdrowie. Jeśli ty lub ktoś z twoich bliskich doświadcza kryzysu emocjonalnego i związanych z tym trudności, nie czekaj, skontaktuj z lekarzem psychiatrą lub innym specjalistą zdrowia psychicznego. W Polsce dostępnych jest kilka zupełnie bezpłatnych, całodobowych infolinii, na których znajdziesz wsparcie: 

• 116 111 Bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży  (czynny całą dobę przez 7 dni w tygodniu)
• 116 123 Bezpłatny telefon zaufania dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym (czynny przez 7 dni w tygodniu w godz. 14.00 – 22.00)
• 800 12 12 12 Infolinia pomocy psychologicznej dla dzieci i młodzieży (bezpłatny, czynny całą dobę przez 7 dni w tygodniu)
• 800 70 22 22 Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym (bezpłatny, czynny całodobowo przez 7 dni w tygodniu).