Tomasza Górnickiego powrót do przyszłości

Współczesna rzeźba, którą ustawiliśmy przed siedzibą GQ Poland w warszawskim Koneserze, jest opowieścią o perwersyjnym, pełnym przemocy i kompletnie fejkowym, ale jakże kolorowym świecie dzieciństwa, które trzeba było przeżyć na krawędzi PRL i wolnej Polski wrzuconej nagle między kły i pazury wszystkich drapieżników wolnego rynku. Autorem „Dunes of Fire, czyli Rekin Pustyni” jest wizjonerski rzeźbiarz Tomasz Górnicki. Artysta pracuje z przedmiotami codziennego użytku, redefiniując ich funkcje, dzięki czemu stają się aktorami w teatrze wspomnień. Zupełnie jak magdalenka Prousta.

– Przedmioty opowiadają ci własne historie albo prowokują do tego, żebyś sam cofał się w czasie do momentów, w których były dla ciebie ważne. Teraz jestem w trakcie prac nad wystawą „Nośniki pamięci” w BWA Wałbrzych. W galeriach Gauger i Przypływ miałem z malarzem Łukaszem Gawronem dwie wystawy na temat lat 90. Spędziliśmy długie godziny na rozmowach o tym, co nas obu ukształtowało jako artystów.

Pochylili się nad wielobarwnym chaosem początków tamtej dekady, kiedy w polskiej przestrzeni zaczęły rozpychać się „Predator” i inne filmy ze Schwarzeneggerem, który stał się symbolem męskości, gazetki porno z dziewczynami na szpilkach, zawsze w pełnym makijażu, plastik, „Bravo”, wypożyczanie kaset VHS, handel ze szczęk i mit o tym, że każdego stać na to, by mu się spełnił amerykański sen.

– Byliśmy dziećmi i nie wiedzieliśmy, że to fejk, mit, który nie ma prawa się spełnić, że ta cała „Dynastia”, sukces i etos pracy przemienią się w polskich warunkach w kult zapierdolu, a te kobiece i męskie wzorce są i niebezpieczne, i już w zasadzie archaiczne. To wszystko było z jednej strony złe, ale z drugiej było nasze. Ono nas właśnie ukształtowało, a przez to czujemy się dobrze w obecności symboliki z tamtych lat. Paradoksalnie czujemy się bezpiecznie. Rozumiemy ten świat, jest dla nas czytelny i budzi dobre emocje. W głębi serca tęsknimy za tamtym czasem.

„Dunes of Fire” to opowieść o tamtym świecie. Przypomina o marzeniach, które mieliśmy w czasach, kiedy nie za bardzo rozumieliśmy zachodni świat, ale za wszelką cenę chcieliśmy być jego częścią.

Tytuł „Dunes of Fire, czyli Rekin Pustyni” to nawiązanie do przedziwnej mody na zupełnie nieadekwatne spolszczenia tytułów amerykańskich blockbusterów w polskich kinach. „Wirujący seks” i „Elektroniczny morderca” zamiast „Dirty Dancing” i „Terminatora”. 
„Rekin Pustyni” ma własne, inne znaczenie – nawiązuje do modelu BMW znanego wśród automaniaków jako rekin.

Beemka wyskakująca spod ziemi i okiełznana przez dziecko to cytat z „Diuny” albo „Mad Maxa”. Szalony robal pustyni okiełznany przez swojego bohatera. Gdyby wymalować drugi plan, byłby posterem kolejnego filmu z Arnoldem.

– Jeźdźcem jest mój syn, ta rzeźba to jego portret, ale w pewnym sensie jest to przecież i mój autoportret, opowieść o tym, jak moje pokolenie poradziło sobie z tym kulturowym miszmaszem, którym musiało wreszcie przepracować. Jesteśmy pokoleniem GQ. Nie wiem, czy młodsze potrafią odczytać ten obraz intuicyjnie. Kiedy opowiadałem o tym swojej żonie, ona kompletnie nie umiała tego uchwycić, a to z kolei utwierdzało mnie w przekonaniu, że idę w dobrym kierunku. Z żadnym projektem dotąd nie miałem takiej radości.

Realizacja tej rzeźby to była poważna przygoda. Trzeba było znaleźć rekina, najlepiej z tego samego rocznika co autor, potargować się o cenę, sprowadzić go na lawecie do pracowni, wybebeszyć, wypruć, wzmocnić podwozie, żeby dał radę stanąć na sztorc, i nadwozie, żeby ustawić na nim jeźdźca.

– Jest w tym i przemoc, i upadek postapokaliptycznego świata, ale jest też dziecięca radość z faktu, że dajesz sobie z tym potworem radę – mówi Tomasz Górnicki. – Nie boisz się tego, ty się cieszysz.

Cały ten twórczy proces jest udokumentowany na filmie, który sam w sobie jest reinterpretacją jednego z najntisowych mitów – skoro wysyłamy samochód w poprzek czasów, to przecież musi być „Powrót do przyszłości”.

Rzeźba Tomasza Górnickiego znajduje się w Centrum Praskim Koneser, tuż obok redakcji GQ Poland. Można oglądać ją do maja 2026.