6 książek o ojcostwie, które powinien przeczytać każdy tata

„Czasem czuły, czasem barbarzyńca” Jacek Masłowski, Tomasz Kwaśniewski

To książka o męskości, ale wyraźnie pokazuje jak ową męskość wpływa wychowanie i jaki powinien być ojciec, by wyposażyć syna w moc, odwagę, czułość i wszystko to, co sprawi, że przeżyje dobre życie. To książka, którą kupiłam już dziewiąty razy i podarowałam znajomym mężczyznom. Pokazuje realne problemy facetów – jako synów i jako ojców. Ojcostwo przedstawione jest tu jako dynamiczna, wymagająca równowagi rola, w której trzeba  łączyć wrażliwość z siłą i stawianiem granic. Masłowski pokazuje, że dobry ojciec nie jest jedynie opiekunem czy „pomocnikiem” w wychowaniu, lecz pełnoprawnym przewodnikiem w rozwoju dziecka. Tytułowa metafora – „czuły” i „barbarzyńca” – oznacza konieczność łączenia empatii, obecności emocjonalnej i uważności z odwagą, stanowczością oraz zdolnością konfrontowania dziecka z wyzwaniami świata. Autor podkreśla, że ważną częścią ojcostwa jest również praca nad sobą: rozumienie własnych emocji, przepracowanie wzorców wyniesionych z domu oraz świadome budowanie relacji z dzieckiem. Mamy dawać dzieciakom poczucie bezpieczeństwa i przygotowywać je do samodzielności, pokazując zarówno czułość, jak i siłę potrzebną do mierzenia się z rzeczywistością.

„Zdradzony przez ojca” Wojciech Eichelberger

W końcu lat 90. Wszyscy mówili o tej książce. Wojciech Eichelberger włożył kij w mrowisko i pokazał jak bardzo wpływa na nas dzieciństwo a szczególnie relacje ojców z synami. Autor, psychoterapeuta i mentor, opisuje, jak brak wsparcia, uznania czy autentycznej relacji z ojcem może wpływać na rozwój tożsamości – szczególnie u synów, którzy często budują obraz własnej męskości w odniesieniu do ojcowskiego wzorca. Eichelberger podkreśla, że „zdrada” ojca nie musi oznaczać wyłącznie fizycznego porzucenia, lecz także brak zainteresowania, niedostępność emocjonalną czy przekazywanie destrukcyjnych wzorców zachowań. Jednocześnie książka ma charakter terapeutyczny – pokazuje, że nawet w przypadku trudnej relacji możliwe jest przepracowanie tej historii i odzyskanie poczucia własnej wartości. W tym ujęciu ojcostwo jawi się jako kluczowa relacja kształtująca psychikę dziecka, a jej brak lub zaburzenie może mieć długotrwałe konsekwencje dla dorosłego życia. Ta książka jest wciąż niezwykle aktualna. Oczywiście rośnie szczęśliwie grupa empatycznych, czułych ojców. Wciąż jednak idee dobrego, pozytywnego ojcostwa nie pod wszystkie strzechy trafiły. 

„Nowe ojcostwo. Jak być feministycznym tatą” Jordan Shapiro

To współczesny poradnik pokazujący, jak zmienia się rola ojca w XXI wieku. Autor – badacz kultury i edukacji – przekonuje, że tradycyjny model ojcostwa oparty głównie na utrzymywaniu rodziny przestaje wystarczać i że współczesny tata powinien być aktywnie obecny w emocjonalnym i codziennym życiu dziecka. Książka analizuje nowe podejście do rodzicielstwa, relacji partnerskich i podziału obowiązków w domu, opierając się na badaniach z socjologii, ekonomii i psychologii. Shapiro pokazuje też, że nowoczesne ojcostwo polega na świadomym budowaniu relacji – poprzez rozmowę, wspólne doświadczenia i zaangażowanie w wychowanie – a nie tylko na autorytecie czy dyscyplinie. Dlatego książka jest szczególnie ważna dziś, kiedy mężczyźni żyją inaczej niż ich ojcowie, funkcjonują w partnerskich związkach, albo są singlami, ale wciąż chcą aktywnie uczestniczyć w życiu dzieci. 

„Zabić drozda” Harper Lee

Choć miałam dobrego tatę, zawsze uważałam, że absolutnym ideałem ojca jest Atticus Finch z powieści Harper Lee. Jako prawnik i samotny rodzic wychowuje dwójkę dzieci – Scout Finch i Jem Finch – w niewielkim miasteczku na amerykańskim Południu w czasach silnych napięć rasowych. Jego ojcostwo opiera się przede wszystkim na moralnym przykładzie, rozmowie i szacunku do dzieci. Nie narzuca im autorytetu siłą, lecz tłumaczy świat, zachęcając do empatii i próby zrozumienia innych ludzi – nawet tych, którzy postępują niesprawiedliwie. Najbardziej wyrazistym dowodem jego charakteru jest decyzja o obronie czarnoskórego Tom Robinson w procesie o gwałt, mimo że wie, iż narazi to jego rodzinę na ostracyzm i niechęć lokalnej społeczności. W ten sposób Atticus uczy dzieci odwagi cywilnej i odpowiedzialności za własne wartości. Jego postać pokazuje model ojcostwa opartego na uczciwości, spokojnej sile i wychowaniu przez przykład – dlatego do dziś uchodzi za jeden z najbardziej inspirujących literackich wzorców rodzica.

„Ojciec Goriot” Honoré de Balzac

Jean-Joachim Goriot to tragiczny, ale bezwarunkowo oddany ojciec, który poświęca wszystko dla swoich córek. Były producent makaronu, który dorobił się fortuny w czasach rewolucji francuskiej, staje się symbolem samopoświęcenia rodzicielskiego – oddaje cały majątek córkom, które później go porzucają. Co z ojcostwem poszło nie tak? Niestety pomylił miłość z rozpieszczaniem. Bezgranicznie kochał córki i przez lata oddawał im cały majątek, finansując ich luksusowe życie i spłacając długi, przez co przyzwyczaiły się traktować go bardziej jako źródło pieniędzy niż bliską osobę. Nigdy nie stawiał im granic ani wymagań, a jego bezwarunkowa pobłażliwość sprawiła, że stopniowo stracił autorytet i pozwolił, by relacja stała się jednostronna. Jednocześnie córki, funkcjonujące w ambitnym i snobistycznym świecie paryskiej elity, zaczęły wstydzić się ojca pochodzącego z mieszczaństwa i ograniczały z nim kontakt do momentów, gdy potrzebowały pomocy finansowej. Balzac pokazuje tu dramat człowieka, którego największa cnota – bezgraniczna miłość ojcowska – staje się jego największą słabością i prowadzi do samotnej, gorzkiej śmierci. Ku przestrodze dla tych ojców, którzy mają czym się dzielić z dziećmi.

„Małe kobietki” Louisa May Alcott

W powieści „Małe kobietki” autorstwa Louisy May Alcott postać Roberta Marcha przedstawia model ojcostwa opartego na moralnym autorytecie, trosce i emocjonalnym wsparciu. Choć przez dużą część fabuły przebywa z dala od domu jako kapelan podczas wojny secesyjnej, pozostaje ważnym punktem odniesienia dla swoich córek. Jego relacja z dziewczętami opiera się na zaufaniu, wzajemnym szacunku i wychowaniu poprzez wartości, a nie surową dyscyplinę. Robert March zachęca córki do rozwijania talentów, empatii i niezależności, a jego spokojna, refleksyjna postawa sprawia, że jest dla nich moralnym kompasem. W przeciwieństwie do tragicznej figury ojca z Ojciec Goriot, March nie rozpieszcza dzieci ani nie uzależnia relacji od pieniędzy – buduje więź opartą na odpowiedzialności, pracy nad sobą i rodzinnej solidarności. Dzięki temu w powieści Alcott ojcostwo może być symbolem stabilności, ciepła i wychowania ku dojrzałości.

Wszystkie te książki mówią o obecności, czułości, ale też o pokazywaniu granic. Każda z tych trzech rzeczy ma niezwykłe znaczenie i najlepiej, jeśli potrafimy mieć dla dzieci czas, czułość i umieć stawiać im mądre granice. Mój tata był czuły i obecny. Średnio radził sobie ze stawianiem granic. Wtedy lubiłam tę miękkość. Dziś wiem, że była potrzebna. Natomiast dawka czułości, jaką dostałam jest nie do przecenienia.

Zobacz także: Świat odmieniony, czyli jak mężczyzna zostaje ojcem i wychodzi z niego truteń