Dlaczego świat oszalał na punkcie „Backrooms”?

Zaczyna się jak hołd oddany „Blair Witch Project”. Co prawda wystraszony facet w pośpiechu nie pałęta się po lesie, tylko po korytarzach obitych taką samą żółtą tapetą i wyłożonych poplamioną wykładziną w kolorze moczu, ale klimat jest podobny. Mężczyzna jest wyraźnie przestraszony, dyszy. Czy coś go ściga? Wszędzie walają się fragmenty mebli, przeleci też mewa. Co kluczowe, pole widzenia jest ograniczone okiem oldskulowej (Anno Domini lata 90.) kamery wideo, przez którą obserwujemy świat, a w którą bohater jest uzbrojony. Odwracamy się, kiedy on się odwraca. Tak jak i on nie wiemy, co kryje się za rogiem. Na pewno nie jest to nic dobrego. Wygenerowane napięcie jest silne, ślina zasycha w gardle, zaczyna się wiercenie w fotelu, by po chwili móc skoczyć w przestrachu. Niestety, wraz z biegiem akcji „Backrooms. Bez wyjścia” podobnego straszenia nie uda się już wykrzesać. Nadal jednak film ogląda się przednio.

Rewolucja

Podobnie jak Curry Barker, 26-letni twórca kinowego fenomenu „Obsesja”, 21-letni reżyser „Backrooms…”, Kane Parsons, jest dzieckiem internetu. Oba filmy nakręcone za „grosze” („Backrooms” za 10 milionów dolarów) przyciągnęły do kin młodą widownię (znającą już youtube’ową twórczość Barkera i Parsonsa), co przełożyło się na niebotyczne wyniki kasowe („Backrooms” już zarobił ponad 200 milionów dolarów). W Stanach mówi się o rewolucji kinowej. Nazywając twórczość obu reżyserów (a także np. Evy Victor od ubiegłorocznego „Sorry, Baby”) nową Dogmą (od Dogmy 95, czyli artystycznego manifestu duńskiej awangardowej grupy twórców filmowych z Vinterbergiem i von Trierem na czele). „Backrooms” jest też najlepiej zarabiającym filmem debiutanta w 14-letniej działalności studia A24, które wyprodukowało film.

Studio zwróciło uwagę na serię wiralowych filmów Parsonsa, czerpiących inspirację z tytułowego Backrooms – internetowej mitologii (creepypasta) wyobrażającej niemożliwy kalejdoskop pustych biur, opuszczonych pokojów i labiryntów korytarzy, do których można się „ześlizgnąć” niczym przez szczelinę między światami. „Backrooms. Bez wyjścia” (ze scenariuszem Willa Soodika) – można rzec – jest swoistym orgin story szalenie popularnych części serialu na YouTube. 

Ekranizacja YouTube’a

Akcja filmu została osadzona w Kalifornii w 1990 roku. Clark (bardzo dobry Chiwetel Ejiofor, choć to postać z papieru) to niespełniony architekt, który utrzymuje się z prowadzenia sklepu meblowego Cap’n Clark’s Ottoman Empire (przebiera się na pirata). Choć tak naprawdę usiłuje się utrzymać, bo całkowity brak klienteli sugeruje, że dyskont stoi na skraju bankructwa. Jego życie stało się na tyle nieszczęśliwe, iż zaczął uczęszczać na terapię do Mary (źle obsadzona Renate Reinsve, której akcent wybija z filmowego rytmu. Zresztą jej bohaterka również nie grzeszy głębią), próbując poradzić sobie z rozpadem swojego małżeństwa. Klasyczny chłop w średnim wieku – co złego to nie ja, wszystkiemu winni są inni.

Mary, terapeutka i autorka poradnika „Wewnętrzne okno”, nie jest zbyt dobra w swojej pracy. Patrzy na Clarka z litością, choć z czasem zaczyna zauważać jego zachowania, budzące coraz to większe wątpliwości. Ma też mocne mummy issue, ale więcej nie zdradzę.

Bohater Ejiofora, odkąd żona kazała mu wyprowadzić się z domu, sypia na jednym z łóżek w swoim sklepie. Każdej nocy jest tak samo smutny, co pijany. Pewnego razu schodzi na poziom -1 swojego dyskontu, by pogrzebać przy bezpiecznikach. Wtedy odkrywa, że może po prostu prześlizgnąć się przez jedną ze ścian. Dzieli się odkryciem z terapeutką. Ta oczywiście mu nie wierzy. 

Jak opisanie psa

Clark nie zraża się, tylko coraz bardziej eksploruje nieskończoną – wydawać by się mogło – przestrzeń (widownia dostała jej przedsmak w przytoczonym prologu à la „Blair Witch Project”). Zapuszcza się w głąb tego miejsca, znajdując jedynie kolejne pokoje, korytarze, schody, drzwi i ciasne przejścia. Tytułowe „Backrooms” to hołd (?) oddany liminalnym miejscom – opuszczonym centrom handlowym, starym kinom z seansem przed południem, podupadłym hotelom, tym wszystkim przestrzeniom, w których bardziej niż prawdziwe życie widzimy jego powidoki. 

Pokoje są wypełnione przez hałdy ubrań, zatopione w podłodze buty, piramidy mebli (czasami nienaturalnej wielkości, rozczłonkowane), znaki drogowe w lustrzanym odbiciu, sterczy też kartonowa figura mówiąca we wszystkich języka świata („Witajcie istoty z zaświatów”). Przestrzenie tak naprawdę nieopisywalne („To tak, jakby próbować opisać psa komuś, kto nigdy żadnego nie widział, a potem poprosić go, żeby go narysował” – odpowiadają bohaterowie, gdy ktoś prosi ich o wyjaśnienie, czym one są). Trochę to też escape room, a trochę kolejna wystawa polskiej sztuki najnowszej w warszawskim Zamku Ujazdowskim. 

Horror

Podczas „zwiedzania” „Backrooms…” gęsia skórka pojawia się wraz z dziwną pewnością, że za rogiem czai się coś lub ktoś. Ta niewiedza paraliżuje. Gdy do tego dodamy oko kamery (jak na początku, a w filmie pojawi się po raz drugi), wrażenie jest piorunujące. Mógłbym spędzić kolejne cztery godziny, wałęsając się z bohaterami po tym upiornym labiryncie (wielkie brawa za scenografię Danny’ego Vermette’a). 

Nie dajcie się jednak zwieść. To nie nawiedzona przestrzeń, tylko nasze, ludzkie, traumy. Współczesny horror bardziej lub mniej umiejętnie bierze je na warsztat i przerabia na swoje straszaki. Na szczęście Parsons odrobił tę lekcję. „Backrooms…” można czytać jako schowek na to wszystko, co wypieramy lub ukrywamy, wszystko to, co chcielibyśmy zapomnieć lub z czym się nie zgadzamy, całe zło, które nas spotkało lub które komuś wyrządziliśmy, ale którego – uwaga: moje ulubione słowo – przepracowania unikamy. Może i nie byłoby w tym temacie niczego nadzwyczajnego, gdyby nie osadzenie filmu w latach 90. Czyżby młody reżyser na cel brał wcześniejsze pokolenie/a? I starał się opowiedzieć, jak ich nieradzenie sobie wpływa na jego rówieśników?

Druga strona (lustra)

Trudno uciec od skojarzeń z „Alicją w Krainie Czarów”. Trochę szkoda, bo to ograna klisza. Tak, Parsons każe Clarkowi i Mary odbijać się w ekranie wyłączonego telewizora czy spoglądać w lustro, lecz nie dostrzegać – idąc za moją interpretacją – siebie samych i swojego nierozpakowanego bagażu emocjonalnego na plecach. 

To rozliczeniowe odczytanie bierze jednak w łeb, gdy film skupia się na jednej postaci. Napięcie ulatuje, a widownia zostaje zmuszona do przejęcia się jej losami (a to, jak wspomniałem, z psychologicznego punktu widzenia grzęźnie na mieliźnie). Pojawia się też instytut Async Research (żaden spoiler – znajduje się on także w internetowym pierwowzorze) z przedstawicielem o twarzy Marka Duplassa. Tak tworzy się całe uniwersum, które dobrze grało w necie, a w filmie jest gotowcem na kolejne części, prequele i sequele, spin-offy… Zresztą Parsons w wywiadach nie ukrywa, że traktuje „Backrooms…” jako kolejny – choć prestiżowy – odcinek (internetowej serii). Bo choć film spowodował pokoleniowe trzęsienie ziemi w Hollywood, ambicje jego twórcy pozostają aż nad to klasyczne, bo kapitalistyczne. Po prostu chce zarabiać. Debiut fabularny pokazuje, że ma ku temu najlepsze warunki.