Idole manosfery i miliarderzy wchodzą w świat high fashion

„Kiedyś to były święta projektantów, rzemiosła i wyobraźni. Teraz mamy tylko festiwale przepychu i próżności z ludzkimi odpowiednikami Sknerusa McKwacza albo Montgomery’ego Burnsa w pierwszych rzędach pokazów” – w takim tonie wielu entuzjastów mody komentuje niedawne występy możnych (ale niekoniecznie lubianych) tego świata na najważniejszych branżowych wydarzeniach.

Bogaci samce alfa

Jeff Bezos i Lauren Sánchez pojawili się na paryskim tygodniu mody, zostali głównymi sponsorami tegorocznej Met Gali, a także podsycają plotki o kupnie „Vogue’a”. Mark Zuckerberg zasiadł w pierwszym rzędzie na pokazie Prady w Mediolanie i podobno rozważa współpracę z Miuccią nad projektem smart okularów Mety, które – jak niedawno ujawniły media – niespecjalnie chronią prywatność swoich użytkowników. 

Trudno nie dostrzec ironii w tym, że ludzie kontrolujący ogromne części globalnej gospodarki chcą nagle uchodzić za modowe autorytety, choć częściej niż dobry gust prezentują coś, co komentariat kwituje hasłem – jak w przypadku Sanchez i Bezosa „nowobogacka i ostentacyjnie pyszna tandeta” albo – jak u Zuckerberga – „luksusowa nuda”.

Jeszcze bardziej zaskakujące jest jednak to, że na pokazach zaczęli pojawiać się nie tylko miliarderzy, lecz także bohaterowie internetowych subkultur związanych z hipermęskością. Bryan Johnson najsłynniejszy na świecie biohacker, który wydaje miliony na to, by nie umrzeć, przeszedł po wybiegu podczas prezentacji kolekcji Matières Fécales w Paryżu. Sam pokaz zatytułowano „Jeden procent”. Trudno było nie odczytać tego jako mniej lub bardziej satyryczny komunikat, że projektanci i ich marki obsługują dziś przede wszystkim garstkę najzamożniejszej części populacji, która nie tylko zagarnia globalny kapitał, lecz także – jak sugerowałyby choćby noszone przez modeli zafarbowane na czerwono rękawiczki – ma symboliczną krew na rękach.

Podobne emocje wzbudził udział Bradena Petersa – internetowego looksmaxxera znanego jako Clavicular. To influencer, którego możecie kojarzyć ekstremalnej obsesji na punkcie wyglądu i męskiej atrakcyjności. Peters przeszedł po wybiegu podczas pokazu Eleny Velez w Nowym Jorku, reprezentując kulturę internetowej manosfery, w której ciało, status i dominacja są elementami projektu tożsamości, osiąganymi za sprawą m.in. mikrodawkowania metaamfetaminy czy inwazyjnej chirurgii plastycznej, a także kapitału. Truizmem, ale wartym powtórzenia, będzie tu podkreśleniem, że według raportu Oxfamu 22 najbogatsi mężczyźni mają majątek większy niż wszystkie kobiety w Afryce.

Obecność takich postaci w modzie, gdzie obecna przez dekady estetyczna subtelność i często queerowa wrażliwość projektantów coraz częściej styka się z kulturą topornego maskulinizmu, może zaskakiwać. Obsesje są tu jednak niemal tożsame: kontrola nad ciałem, mniej lub bardziej symboliczna nieśmiertelność, supremacja, kreacja określonego typu sylwetek i kanonów piękna. W tym sensie biohacker czy looksmaxxer optymalizujący swoje zdrowie lub wygląd przypominają projektantów mody – tyle że zamiast kolekcji projektują własne ciało i jego możliwości.

Wyjście z cienia?

We wszystkich powyższych przypadkach trudno jednak zdecydować, co tak naprawdę oglądamy: ironiczną prowokację czy jednak wizję nowej rzeczywistości, w której podkręcona alfa samczość i ekonomiczna hegemonia chcą przeżywać swój renesans albo – jak kto woli – przerażającą permutację.

To nie tak, że chcąca uchodzić za progresywną wysoka moda nigdy nie szła w parze z bogaczami i toksyczną męskością, uwikłanymi w dodatku niedemokratycznie brudną politykę. Przeciwnie – robiła to często, sama przekraczając granice etyki, ale chyba nigdy wcześniej miliarderzy i samce alfa tak bardzo nie zabiegali o widoczność na pokazach. Albo nie robili tego w czasach, gdy miliony osób mogły to na bieżąco komentować, a globalna niechęć wobec technologicznych oligarchów i elit umoczonych choćby w wymierzone zwłaszcza przeciwko kobietom i dzieciom przestępstwa Jeffreya Epsteina osiągają rekordowy poziom. 

Jeśli dodamy do tego jawne połączenia między wielkim biznesem a władzą polityczną (w USA widzianą szczególnie z uwagi protrumpowskie postawy gigantów technologicznych i maskulinizm ruchu Make America Great Again), dystopijne wizje wykorzystania sztucznej inteligencji oraz coraz ostrzejsze podziały społeczne, zrozumiemy, dlaczego obecność technologicznych power couples czy milionera walczącego o nieśmiertelność wzbudzają tak duży publiczny opór.

Mniej oczywiste pozostaje jednak to, dlaczego postacie takie jak Bezos czy Zuckerberg tak bardzo zabiegają dziś o obecność w świecie mody. Jeszcze kilka lat temu krezusi woleli raczej ukrywać się w bezpiecznych enklawach prywatności – zwłaszcza gdy pozostaje 99 proc. ludzkości było im mało przychylne. Dlaczego więc dziś tak chętnie wychodzą na światło reflektorów?

Ogrzewając się w blasku mody

To nie przypadek. Luksusowa moda stoi dziś przed podobnymi wyzwaniami jak wiele innych sektorów. Sztuczna inteligencja, nowe technologie i zmieniające się modele konsumpcji przekształcają sposób produkcji, sprzedaży i komunikacji. Dla domów mody współpraca z technologicznymi gigantami może oznaczać dostęp do przyszłości – nowych platform, urządzeń czy sposobów prezentowania ubrań. Ale technologia to tylko część historii. Równie ważna jest symbolika. W epoce mediów społecznościowych pieniądze przestały wystarczać do budowania reputacji. Miliarderzy mają władzę gospodarczą i polityczną, ale niekoniecznie – sympatię tłumów.

Moda – ze swoim glamourem, aurą kreatywności i kulturowym prestiżem – oferuje coś, czego nie da się łatwo kupić: symboliczną legitymizację. Dlatego jest dla miliarderów tak kusząca. To jedna z niewielu przestrzeni kultury, w której bogactwo wciąż bywa przedstawiane jako coś aspiracyjnego, a nawet romantyzowanego. Na wybiegu luksus przestaje być problemem moralnym czy społecznym – staje się punktem wyjścia i jedną z najbardziej akceptowanych form artystycznej ekspresji. Jako przestrzeń różnorodności i (czasem dyskusyjnej, ale jednak) inkluzywności pozwala ogrzać się w swoim blasku miliarderom czy idolom manosfery oskarżanym o wzmacnianie polaryzacji i dyskryminację nieuprzywilejowanych grup.

Jednocześnie te dwa światy nigdy nie były w pełni symetryczne. Moda potrzebuje kapitału, ale kapitał niekoniecznie potrzebuje gustu. Gdy więc miliarderzy próbują stać się częścią kreatywnej elity, napięcie jest nieuniknione. Projektanci i artyści funkcjonują w logice symboli i idei, podczas gdy technofeudałowie wchodzą do tej przestrzeni z logiką władzy i rynku. Dlatego reakcje publiczności są tak ambiwalentne. Z jednej strony branża modowa korzysta z pieniędzy i technologii wielkich firm. Z drugiej – trudno nie dostrzec ironii w tym, że ludzie kontrolujący ogromne części globalnej gospodarki chcą nagle uchodzić za ikony stylu. 

Możliwe więc, że obecność miliarderów na tygodniach mody nie jest ani kaprysem, ani krótkotrwałym eksperymentem PR-owym, lecz znakiem czasu. W świecie, w którym władza ekonomiczna osiągnęła niespotykaną skalę, jej właściciele próbują zdobyć jeszcze jedną rzecz: kulturowe uznanie. A moda – jak zawsze – pozostaje idealnym miejscem, by sprawdzić, czy pieniądze naprawdę mogą kupić wszystko. Nawet bycie cool.