Czy Melania Trump zagrała na nosie krytykom?

Nie wiadomo, czy bilety na „Melanię” wykupili zmuszeni do tego koledzy albo pracownicy Donalda Trumpa, widzowie, którzy preferują hate-watching, a może zorganizowana i wyjątkowo zdyscyplinowana publiczność konserwatywna, ale jedno jest pewne. Produkcja, na którą Amazon miał wydać 75 mln dolarów (40 na licencję i kolejne 35 – na reklamę), z pewnością nie przeszła bez echa. Melania Trump pochwaliła się w mediach społecznościowych, że podczas premierowego weekendu jej własny filmowy portret, którego jest współproducentką, wygenerował rekordowy zysk wbrew temu, co wcześniej przewidywano.

Spisek krytyków

Umówmy się – dokumenty poza paroma chlubnymi wyjątkami nie są najbardziej obleganymi seansami w kinach, a już zwłaszcza nie wtedy, gdy stoją za nimi platformy streamingowe. W przypadku „Melanii”, w której publiczność miała zobaczyć panią Trump w nieznanej dotąd odsłonie, to jednak nie gatunek, lecz fatalne recenzje i bardzo kiepska przedsprzedaż biletów zwiastowały porażkę. Media społecznościowe jeszcze przed premierą zostały zalane przez zrzuty ekranów z aplikacji biletowych pokazujące niemal puste sale – co w połączeniu z piątkową premierą w blisko dwóch tysiącach kin wyglądało jak klasyczny box-office’owy niewypał.

Rzeczywistość pokazała coś innego, ale – by być uczciwym – warto zaznaczyć, że mówimy tu o rekordzie w dość wąskiej kategorii, czyli wśród premier dokumentów kinowych niebędących koncertami. „Melania” zanotowała w niej najlepsze wyniki sprzedażowe od 2012 roku, kiedy to disneyowski „Szympans” otworzył się z wynikiem 10,7 mln dolarów.

Według „The Hollywood Reporter” film z amerykańską prezydentową zarobił około 7 mln dolarów w 1778 kinach w USA i Kanadzie. Osiągnął wyższy od wróżb krytyków, niższy – od przewidywań twórców i samej Melanii, ale wystarczający, by prawicowe media ogłosiły go „sukcesem grającym na nosie liberalnym elitom”. To właśnie spisek establishmentu sprzyjającego demokratom, a nie np. jakość filmu, miał wedle narracji republikanów być odpowiedzialnym za tak negatywne oceny krytyków. Ci nie zostawili na filmie suchej nitki.

Wygładzona hagiografia

Na Rotten Tomatoes produkcja uzyskała około 10 proc. pozytywnych ocen. Recenzje są zaskakująco jednomyślne. „Ultranudna hagiografia”, „propagandowa wydmuszka”, „półtoragodzinna reklamówka” i „laurka pozbawiona treści” to jedne z łagodniejszych określeń podsumowujących produkcję. Jeszcze ostrzej jest oceniana sama bohaterka – film, który miał pokazać ludzką twarz Melanii Trump, według recenzentów tylko pogłębia wrażenie jej emocjonalnej nieobecności, przez co uznano, że ekranowa pierwsza dama „ma mniej charyzmy niż najprostszy chatbot AI”.

Dokument przedstawia 20 dni z życia Melanii Trump przed drugą inauguracją Donalda Trumpa. Nie znajdziemy w nim – jak donoszą dziennikarze, którzy obejrzeli film – żadnych niewygodnych tematów ani odpowiedzi na zarzuty często stawiane publicznie pierwszej damie jako tej, która nie ma własnego zdania, żyje w hipokryzji, pozostając w chłodnych i skomplikowanych relacjach z mężem, oraz milczy w niemal każdej istotnej społecznie sprawie.

Reżyser filmu – Brett Ratner – nie zadaje pytań o to, jak czuje się kobieta, której mąż – jeden z głównych bohaterów akt i afer Jeffreya Epsteina – jest oskarżany o przemoc seksualną, a jego administracja odpowiada za pozbawienie rzeszy Amerykanek praw reprodukcyjnych. Nie ma też – jeśli wierzyć recenzjom – słowa o agresywnej polityce migracyjnej USA, mimo że sama Melania nie jest przecież rodowitą Amerykanką. 

Z medialnego obrazu wyłania się więc film, który konsekwentnie unika pokazania Melanii jako podmiotu politycznego, a zamiast tego oferuje bezpieczną, sterylną narrację o sile, pilnie strzeżonej prywatności i oddaniu rodzinie, całkowicie oderwaną od realnych konsekwencji władzy, z której Melania Trump – jak by nie patrzeć – czerpie prestiż i wpływy. Nie brakuje i takich opinii, wedle których „Melania” zostaje uznana za horror, bo z jednej strony grozę ma wzbudzać beznamiętność pierwszej damy, a z drugiej fakt, że za produkcją stoją ludzie, którzy w słodzeniu parze prezydenckiej mogą mieć istotne interesy.
 

Bezos i Ratner

Mowa tu choćby o Jeffie Bezosie, który – choć formalnie nie kieruje już codziennymi operacjami Amazona – pozostaje jego twarzą oraz symbolem koncentracji kapitału i władzy medialnej. Decyzja korporacji o wyłożeniu dziesiątek milionów dolarów na licencję i promocję filmu o Melanii Trump od początku budziła pytania o motywacje korporacji, która jeszcze kilka lat temu była przedstawiana jako wręcz antytrumpowska.

Krytycy zwracają uwagę, że Amazon od dawna próbuje zabezpieczać się politycznie „na obie strony” – inwestując zarówno w treści liberalne, jak i konserwatywne, a także dbając o dobre relacje z każdą potencjalną administracją. W tym sensie „Melania” nie wydaje się anomalią, lecz logicznym elementem strategii platformy, która chce pozostać nienaruszalna bez względu na wynik wyborów. 

Postać Bezosa powraca w komentarzach na temat filmu również dlatego, że Amazon od lat jest krytykowany za praktyki antyzwiązkowe, brutalne warunki pracy i agresywną optymalizację podatkową – czyli dokładnie ten typ korporacyjnej władzy, który administracja Trumpa deklaratywnie atakowała, a w praktyce często wzmacniała. To, że film o Melanii Trump powstał właśnie pod szyldem Amazona, może być więc traktowany jako symbol cichego porozumienia między wielkim biznesem a autorytarną polityką.

W tym kontekście „sukces” filmu nie jest już tylko kwestią box office’u, lecz przykładem, jak platformy streamingowe – kontrolowane przez miliarderów takich jak Bezos – mogą legitymizować określone postacie i narracje, nadając im pozór prestiżu, „obiektywności” i kulturowej wagi. Nawet jeśli krytycy film miażdżą, sama decyzja o jego dystrybucji na taką skalę działa jak polityczne wybielanie: Melania Trump przestaje być milczącą współodpowiedzialną figurą władzy, a zaczyna funkcjonować jako „bohaterka dokumentu”.

Kontrowersje budzą także osoby stojące za projektem. Najgłośniejszym nazwiskiem jest reżyser i współproducent Brett Ratner, który także pojawia się w głośnych aktach Epsteina. Konkretnie – towarzyszy już nieżyjącemu przestępcy na zdjęciach w towarzystwie bardzo młodych kobiet.

„Melania” to pierwszy Ratnera film od czasu premiery „Herkulesa” z 2014 roku. Przez lata pozostawał personą non grata w Hollywood z uwagi na liczne oskarżenia ze strony m.in. aktorek o molestowanie seksualne, napaści i niewłaściwe zachowanie na planach filmowych. Choć nigdy nie usłyszał zarzutów karnych, studia i producenci zerwali z nim współpracę w obawie przed bojkotami. Powrót Ratnera w filmie gloryfikującym pierwszą damę USA wielu krytyków uznało za symboliczny sojusz władzy z ludźmi wypchniętymi na margines branży przez ruch #MeToo.

Prawicowe kino na fali

Sukces finansowy „Melanii” trudno też analizować w oderwaniu od specyfiki rynku filmów prawicowych w USA. Od kilku lat konserwatywne dokumenty i fabuły funkcjonują w dużej mierze dzięki zorganizowanym kampaniom: masowym zakupom biletów, zachętom w mediach republikańskich, akcjom w kościołach i społecznościach lokalnych oraz narracji o „oblężonej twierdzy”, w której każdy seans staje się aktem politycznego protestu wobec liberalnych mediów i kultury.

„Hollywood regularnie nie bierze pod uwagę faktu, że w dużych częściach kraju konserwatywne wartości rządzą krajem – i że ludzie chętnie korzystają z okazji, by głosować swoimi pieniędzmi, wspierając firmy, produkty i projekty odzwierciedlające te ideały” – tak magazynowi „Vanity Fair” tłumaczył ten mechanizm Jeremy Boreing, założyciel konserwatywnego serwisu The Daily Wire.

Wynik „Melanii” wpisuje się w ten schemat. Przy jednoczesnej porażce artystycznej i krytycznej film zyskuje mniej lub bardziej sterowany politycznie i biznesowo wysoki wynik oglądalności, który ma udowodnić, że publika wie swoje.

„Melania” stała się więc nie tyle dokumentem, ile elementem szerszej wojny kulturowej. Jego obrońcy mówią o „dowodzie na hipokryzję krytyków”, przeciwnicy – o cynicznie zaprojektowanej propagandzie, która za ogromne pieniądze próbuje wybielić postać pierwszej damy i zneutralizować niewygodny kontekst polityczny. W obu przypadkach jedno jest jasne: „Melania” więcej mówi o stanie amerykańskiej polityki i rynku medialnego niż o samej Melanii Trump.