STATUS QUO: Kosmos i Koloseum. Świąteczne podsumowanie ostatnich dni

Poniedziałek – kosmiczne osiągnięcie

Z bazy w Kalifornii wystartowała rakieta SpaceX. Na pokładzie między innymi dwa polskie satelity wojskowe. Pierwszy poleciał w listopadzie zeszłego roku, te dwa to kontynuacja - część konstelacji, którą polska armia buduje od kilku lat. Do końca roku na orbicie ma krążyć takich dziewięć.

To nie są satelity, które robią ładne zdjęcia Ziemi. Zwykły satelita fotograficzny potrzebuje słońca i czystego nieba – działa jak aparat. Te działają jak nietoperz: same wysyłają sygnał w stronę ziemi i rejestrują odbicie. Dzień, noc, chmury, dym – bez znaczenia. Jeden piksel to około 25 na 25 centymetrów na ziemi – mniej więcej tyle co kartka A4. Tyle wystarczy, żeby z kosmosu rozróżnić typy pojazdów wojskowych. Kiedy amerykański wywiad wiedział o rosyjskim ataku na Ukrainę na tygodnie przed jego początkiem – wiedział właśnie dzięki takim obrazom.

Do niedawna Polska takie dane kupowała od sojuszników albo od prywatnych dostawców. Teraz ma własne oczy. Jako pierwsza w tej części Europy.

Skąd się to wzięło i ile kosztowało? W 2019 roku rząd uznał kosmos za oficjalną domenę wojskową – obok lądu, morza, powietrza i cyberprzestrzeni – i zatwierdził pierwszy plan budowy własnych satelitów. Pierwsze kontrakty z firmami takimi jak Creotech Instruments czy Airbus Defence podpisano w latach 2021-2022. Umowy na satelity radarowe ICEYE, których efekty właśnie krążą na orbicie, podpisano w 2025 roku. Łącznie kilka miliardów złotych rozłożonych na lata i kilka kontraktów. Falcon wystrzelił w poniedziałek.

Dla porównania: Francja ma własne satelity wojskowe od lat 80., Niemcy od 2006 roku. Większość państw naszego regionu – Czechy, Węgry, Rumunia – nadal polega wyłącznie na danych od sojuszników. Polska przez dekady była w tym samym miejscu. W ostatnich miesiącach odlecieliśmy. 

Wtorek – bez amerykańskiego snu

Poznaliśmy wszystkie drużyny, które zagrają na Mistrzostwach Świata 2026 w Stanach Zjednoczonych. Wśród potęg takich jak Haiti, Curaçao czy Republika Zielonego Przylądka zabraknie reprezentacji Polski.

Polska miała w meczu ze Szwecją więcej strzałów, w tym celnych, więcej rzutów rożnych i wyższe posiadanie piłki (64proc.). Nie miała wyższego wyniku. Przegraliśmy trzy do dwóch.

Frustrację najłatwiej przekierować na sędziego – i materiału do tego nie brakuje. Slavko Vinčić, Słoweniec sędziujący to spotkanie, nie odgwizdał faulu na Lewandowskim w pierwszej minucie, nie przyznał rzutu karnego za kopnięcie Kamińskiego w polu karnym, podyktował rzut wolny po domniemanym faulu Zalewskiego – z którego padła bramka – i nie pokazał drugiej żółtej kartki Bergvallowi. Najbardziej jednak zapamiętamy żółtą kartkę dla Piątka za faul, którego dokonał bez dotykania przeciwnika. Zdalne przewinienie. Novum w historii dyscypliny.

Selekcjoner Jan Urban każe szukać przyczyn porażki gdzie indziej – przy drugiej i trzeciej straconej bramce były błędy, których dało się uniknąć. Po meczu do szatni przyszedł prezes PZPN i poinformował, że Urban zostaje.

Czym się pocieszać? Na Mundial nie pojadą też Włosi. Polegli w karnych z Bośnią i Hercegowiną – będzie to trzeci mundial z rzędu bez zwycięzców z 1934 roku. Na liście nieobecnych także Dania, Nigeria, Walia, Ukraina i Serbia. 

Środa – 1,4 miliarda i liczą dalej

Indie rozpoczęły w środę pierwszy spis powszechny od 15 lat. Brzmi jak formalność. 

3 miliony urzędników. 36 stanów. Ponad 640 tysięcy wsi. Rok pracy. To największe przedsięwzięcie tego typu w historii ludzkości – i pierwsza edycja przeprowadzana cyfrowo. Rachmistrze będą chodzić od drzwi do drzwi z aplikacją mobilną, zbierając dane o warunkach mieszkaniowych, majątku i demografii. Kto woli, może spisać się sam przez portal w jednym z 16 języków. W kraju gdzie część wsi nie ma bieżącej wody, rachmistrze będą mieć smartfony.

Dlaczego dopiero teraz? Poprzedni spis był w 2011 roku. Kolejny planowano na 2021 – przesunęła go pandemia, potem polityka. Przez ostatnie 15 lat największy kraj świata działał bez aktualnych danych o własnej ludności.

Największy – bo w 2023 roku Indie wyprzedziły Chiny. Są teraz najludniejszym państwem na ziemi. Ponad 1,4 miliarda ludzi. Nikt nie wie ilu dokładnie – rozbieżność między szacunkami wynosi od 10 do 50 milionów osób. Żeby zobrazować: to tak jakby w Indiach byli ukryci wszyscy Polacy i nikt by nie miał pewności czy żyją czy nie.

Osobny rozdział to dane o kastach. Spis zbierze informacje o przynależności kastowej mieszkańców – dane, które mają bezpośrednie przełożenie na politykę społeczną, świadczenia i reprezentację polityczną. W kraju, który oficjalnie zniósł dyskryminację kastową dekady temu, rząd wciąż potrzebuje wiedzieć do której należysz.

Czwartek – dalej niż kiedykolwiek

Tym razem rakieta startuje z Florydy. Na pokładzie czworo ludzi. Cel: okolice Księżyca.

Ostatni raz człowiek leciał tak daleko w 1972 roku. Misja Apollo 17. Pokoleń Y, Z i Alfa nie było wtedy na świecie. W PRL-u lot zapewne oglądał rządzący wtedy Edward Gierek. Przez ponad pół wieku ludzkość wynalazła Wi-Fi, smartfona i ChatGPT – i ani razu nie wysłała nikogo dalej niż kilkaset kilometrów nad głowę.

Żeby poczuć skalę: Międzynarodowa Stacja Kosmiczna krąży około 400 kilometrów nad Ziemią. Artemis II doleci w okolice Księżyca – czyli jakieś 380 000 kilometrów. To tak jakby zamiast wyjść na balkon na drugim piętrze wspiąć się na Mount Everest. Ta sama proporcja.

Artemis II nie ląduje na Księżycu – to ma zrobić dopiero Artemis IV. Ta misja ma jeden cel: sprawdzić czy sprzęt i ludzie są gotowi. Załoga przeleci wokół Księżyca po trajektorii swobodnego powrotu – grawitacja Księżyca naturalnie zawróci kapsułę w stronę Ziemi, bez potrzeby odpalania silników. Po drodze astronauci przetestują systemy podtrzymywania życia, wykonają manewr dokowania kluczowy dla późniejszych misji i sprawdzą łączność optyczną zdolną przesyłać dane z prędkością 260 megabitów na sekundę – internet na Księżycu działa szybciej niż w niejednym polskim domu. Lot potrwa około dziesięciu dni. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, za kilka lat ktoś postawi stopę na Księżycu.

Po drodze czwórka zobaczy coś, czego żaden człowiek nie widział nigdy na własne oczy – ,,ciemną” stronę Księżyca. 

Przy powrocie kapsuła Orion wejdzie w atmosferę z prędkością 40 000 kilometrów na godzinę. Dla porównania: kula z karabinu leci z prędkością około 900. Czterech ludzi w środku i osłona termiczna, która – jak NASA przyznała po poprzedniej misji – zachowywała się inaczej niż zakładały modele. Nie wymieniono jej. Zmieniono kąt wejścia i uznano, że powinno być wszystko dobrze.

Tydzień zaczął się od Polski patrzącej w kosmos z dołu. Kończy się czwórką ludzi, która patrzy w dół na całą Ziemię naraz.

Piątek – krzyż i telefon

W Wielki Piątek wieczorem Leon XIV poprowadził Drogę Krzyżową w rzymskim Koloseum. Przed 30 tysiącami wiernych osobiście niósł krzyż przez kolejne stacje – coś, czego żaden papież nie robił od Jana Pawła II. 

Droga Krzyżowa to nabożeństwo, w którym wierni rozważają kolejne etapy męki Chrystusa – od wyroku śmierci po złożenie do grobu. Na każdą ze stacji przygotowywane są teksty medytacji. W tym roku napisał je franciszkanin Francesco Patton. Język spokojny, treść nieubłagana. "Każda władza będzie musiała zdać przed Bogiem sprawę ze sposobu, w jaki sprawowała otrzymane rządy: władzę rozpętania wojny lub jej zakończenia, władzę wychowywania do przemocy lub do pokoju, władzę podsycania pragnienia zemsty lub pojednania" – napisał Patton. Koloseum jako tło dla takich słów nie jest przypadkowe.

W modlitwach pojawili się konkretni ludzie: matki których dzieci aresztowano podczas demonstracji, uchodźcy na morzu, więźniowie polityczni, dzieci wciągnięte w handel ludźmi, kobiety deportowane przez "pozbawioną współczucia politykę". Lista była długa. Większość z tych historii rozgrywa się teraz, nie dwa tysiące lat temu.

Tego samego dnia, papież zadzwonił do prezydenta Izraela Icchaka Herzoga. Wezwał go do otwarcia dróg dialogu dyplomatycznego i poszanowania prawa humanitarnego. Tydzień wcześniej w Niedzielę Palmową powiedział wprost, że Bóg "odrzuca modlitwy tych, którzy prowadzą wojny i mają ręce we krwi". Nazwisk nie wymienił. Nie musiał.