Cannes 2026: „Historie równoległe” Farhadi remiksuje Kieślowskiego. „Dekalog” w popkulturowym wydaniu

Nominowany do Oscara irański reżyser Asghar Farhadi w swoich filmach najczęściej porusza kwestie społeczne i etyczne poprzez wielowymiarowe i realistyczne postacie. Wchodzi głęboko z kamerą, zaglądając w mroki ludzkich zachowań, moralnie sprzecznych decyzji i nie zawsze prostych wyborów. To często kino zmuszające do kontemplacji, choć nie pozbawione ironii. Tym razem na Festiwal Filmowy w Cannes wraca z „Historiami równoległymi”, reinterpretacją szóstej części „Dekalogu” (dla przypomnienia: nie cudzołóż) Krzysztofa Kieślowskiego, meta-rozkminą o zdradzie, kreatywności i podglądactwie. Farhadi zastanawia się, gdzie przebiega linia między inspirowaniem się czyimś życiem a zawłaszczeniem na potrzeby sztuki. By spełnić swoje założenia żeni twórcę „Dekalogu” z innym wybitnym reżyserem – Hitchcockiem i jego „Oknem na podwórze”, tworząc Kieślowskiego na… śmieszno. Wynik jest osobliwy, ale – jak mniemam – głównie przez nasze dotychczasowe obcowanie z twórczością rodaka. 

Polska nie jest zapisana tylko w kodzie źródłowym. Farhadi postanowił zrealizować „Historie…” dzięki Maciejowi Musiałowi, który kupił prawa do „Dekalogu” i namówił Krzysztofa Piesiewicza (niestety, zmarł w dniu premiery filmu) do całego projektu. Obaj zostali producentami wykonawczymi.

Bez polityki

Fabuła „Historii równoległych” nie mogłaby być bardziej odległa od tego, co oglądaliśmy u Kieślowskiego. „Dekalog” rozgrywał się w komunizmie i chociaż nie był bezpośrednio polityczny, tak można go odczytywać. Podglądanie Magdy (Grażyna Szapołowska) przez Tomka (Olaf Lubaszenko) da się interpretować jako egzystowanie w ciągłym stanie (potencjalnej) inwigilacji. U Farhadi ta polityczność znika na rzecz jednostkowych (dobrych lub złych) decyzji i naszego sumienia. 

Ikona Isabelle Huppert wyśmienicie gra Sylvie – kopcącą fajkę za fajką, ekstrawagancką wredotę, która żyje w monumentalnym mieszkaniu, wyglądającym jak raj dla hoardera, zbieracza wszystkiego. Pała się pisaniem. Czy jest szczególnie dobra? Trudno stwierdzić. Swoje kolejne zdania wystukuje na elektrycznej maszynie do pisania. Żadnych laptopów! Jest w jej archaiczności coś urzekającego, jakby kobieta utknęła w pewnym momencie i nie chciała ruszyć dalej w obawie przed zmieniającym się światem (też rozumianym obyczajowo).

Kieślowski w popkulturowym wdzianku

Jej najnowsza powieść (którą agentka – grana w pysznym cameo przez Catherine Deneuve – wyśmiewa) została zainspirowana podglądaniem przez teleskop ludzi przebywających w mieszkaniu w kamienicy naprzeciwko: Nicolasa (Vincent Cassel), który prowadzi studio produkujące efekty dźwiękowe wraz z Nitą (Virginie Efira) i bratem Théo (Pierre Niney). Nicolas miksuje, podczas gdy pozostała dwójka tworzy efekty dźwiękowe – odgłosy kroków, szelest motylich skrzydeł, plusk wody w rzece, odgłos trzeszczącego łóżka w czasie seksu – podczas gdy na ekranie przed nimi niemo wyświetlany jest film.

Główną bohaterką książki Sylvie jest właśnie Nita, którą nazywa Anną, bo przypomina jej własną matkę. Każe nam wierzyć, że pisze historię na poły autobiograficzną. Ojciec pisarki miał używać tego samego teleskopu w tym samym mieszkaniu, by szpiegować żonę (matkę Sylvie) i jej kochanka, mieszkającego w sąsiednim apartamencie – obok tego zajmowanego obecnie przez Nitę i resztę. Jeśli historia wydaje się być lekko pomieszana i mało prawdopodobna, to taka – wierzę – właśnie miała być. Sylvie jest pisarką dość przeciętną, albo inaczej – taką, która dobrą passę ma już za sobą. Tonie w wyobrażeniach (bo nie spotyka się z innymi ludźmi, nazywając ich „gównem”) rodem z telenoweli. Kręci mnie takie wystrojenie Kieślowskiego w popkulturowe piórka, bo tym samym ściągamy go z piedestału i reanimujemy. Pomnikowość to przecież ramota.

Jest ktoś jeszcze

Bardzo szybko na planszy pojawia się Adam (wyśmienity Adam Bessa), były więzień starający się wyjść na prostą, którego siostrzenica Sylvie w odruchu serca zatrudnia do pomocy ciotce w wysprzątaniu mieszkania. Adam zaprzyjaźnia się z pisarką, szybko też wsiąka w świat jej powieści. Zaczyna obsesyjnie śledzić ludzi z mieszkania po drugiej stornie ulicy. Nawet pokazuje maszynopis Nicie, przez co fikcja w tak komiczny, jak i dramatyczny sposób zaczyna przenikać do prawdziwego życia i je zmieniać.

Sylvie kradnie ile wlezie z życia trójki nieznanych sobie osób, konfabuluje i reinterpretuje. Farhadi, sam będąc twórcą, musi to doskonale rozumieć. Stąd wyczuwalna sympatia reżysera do bohaterki. Jest dziwna, często niemoralna i zwyczajnie niemiła, ale czy nie wszyscy sfrustrowani artyści tacy właśnie są? Fakt, że kobieta (głównie) podgląda drugą kobietę daje „Historiom…” queerowy posmak. Może jest on ledwie wyczuwalny, ale nie odbiera filmowi dwuznaczności. W tle również rozmyślania o starości i niedołężności (Cassel w roli, której dawno – nigdy? – nie grał), o tym, gdzie rodzi się zło, komu możemy ufać, a komu nie. Może „Historie równoległe” nie wzbudzą tyle emocji, co „Dekalog” i nie będą odczytywane, jako „przełomowe dzieło dla (jakiejś) kinematografii”. Niewątpliwie jednak są wyśmienitą zabawą. Na moim pokazie w Cannes widownia klaskała.