Dlaczego nie mamy w Polsce prawdziwego late night show?


Innego typu formaty komediowe mają się za to nie najgorzej. Zdecydowanie nie mogę się zgodzić z tezą, jakoby w Polsce na humor i żartobliwą rozmowę nie było popytu. Wygląda jednak na to, że kody polskiego humoru tkwią gdzie indziej niż w bystrej, a nawet momentami prowokującej satyrze na sprawy aktualne, z której słyną najbardziej znane programy późnowieczorne. Nie trzeba się na ten stan spraw koniecznie boczyć. Lepiej zrozumieć i odwrócić na swoją korzyść, tak by wyszedł z tego format lokalny i własny, ale jednocześnie wyposażony w tego ducha charyzmy, który wyróżnia naprawdę dobre programy late night: tę inteligentną ripostę, refleks i pozbawioną nadmiernej arogancji (tak, tak!) pewność siebie, która sprawia, że choć z prowadzącym możemy się nie zgadzać, mimowolnie kiwamy głową z respektem.

Moim zdaniem takie arcypolskie, sprawdzone formaty, zrozumiałe dla lokalnego widza – a także pewnie niemożliwe do wyeksportowania za granicę – dzielą się na dwie opcje: albo estradowo-babciną, albo czysto absurdalną. Wariant pierwszy jest nieco zachowawczy, ale w polskim humorze trwa uparcie tradycja komedii o teatralnym rodowodzie i to nie zmieni się nawet za sprawą setki petycji, by „zdelegalizować polskie kabarety”. Gdy weźmiemy pod uwagę tę niezniszczalną tradycję, nie dziwi fakt, że udało się stworzyć polską scenę stand-upową. Mogę się założyć, że współcześni polscy stand-uperzy, których plakaty widzę w chyba wszystkich odwiedzanych przeze mnie miejscowościach, to po prostu ludzie, których babcie naoglądały się Hanki Bielickiej. Nasz stand-up to raczej niesforny i lubiący poprzeklinać wnuk starego, dobrego monodramu, a nie pożyczka z Ameryki.

Scena budzi zaufanie, uczłowiecza humor telewizyjny. Stąd żelazne trwanie gal kabaretowych z nieodzownym roztańczonym chórkiem i skeczami w stylu, na który już ponad sto lat temu zżymał się Tadeusz Boy-Żeleński („Gdzie się ruszysz, o rety/Wszystko śpiewa kuplety”). Trzeba po prostu się z tym pogodzić: coś z teatru być musi. Jeden z najpopularniejszych nowszych sitcomów, „Miodowe lata”, sukces zawdzięczał m.in. obecności żywej publiczności, przed którą serial kręcono. A piosenka aktorska i poezja śpiewana przeżyją zapewne wszystkich podcasterów razem wziętych, a nawet sztuczną inteligencję. Być może należałoby przywołać tu na pomoc ducha talk show „Bezludna wyspa” ze swoją nieco nieporadną scenografią zupełnie jak z telewizyjnego kabaretu i staromodnym stylem? Babcine, owszem. Ale być może upodobanie do humoru współczesny Polak tylko częściowo wchłonął z internetu, a więcej odziedziczył po babci. Może dla poczucia swojskiego bezpieczeństwa warto zadbać, by w studiu znalazły się jakieś suszone kwiaty?

Ale jest też wariant drugi, ten memu sercu bliższy. Chodzi oczywiście o radosny i niepowstrzymany absurd – w latach 90. czasami kontrkulturowy (i wówczas nazywany, po Totartowemu, zlewem), czasami poczciwszy, za każdym jednak razem całkowicie odpięty. Charakterystyczną cechą takiego humorku było założenie, że widzowi ze swoich odlotów nie trzeba się tłumaczyć i jeśli tylko ów widz zechce, dostroi się do tej fali i sam pojmie. I pojmował! Te programy, z niemal samobójczą beztroską emitowane przed laty w telewizji w godzinach wysokiej oglądalności, przeczyły czasem powtarzanemu i wysoce błędnemu przekonaniu, jakoby widz polski cenił tylko humor niewyrafinowany (skąd się to wzięło?). Metoda była prosta: nie pytać, czy widz aby rozumie, tylko skoczyć na główkę i zaufać. Czy to rockandrollowy spontaniczny flow z Lalamido, czy pogodne a mądre żarty Manna i Materny, których parodie wiadomości czy teleturniejów opierały się właśnie na umiejętnym wydobyciu komponentu absurdalnego, a nie grubo ciosanych skojarzeń o subtelności papieru ściernego. 

Nie ma zatem co płakać, że nie będzie jak w Ameryce. Mamy wystarczająco dobre przykłady z własnej historii. Najważniejsze pozostaje jednak co innego. Stanisław Barańczak pisał kiedyś, że można oglądać rzeczy różne – dla rozrywki, lecz naprawdę szczerze lubi się te programy, w których jasno widać szacunek dla widza. Jestem przekonana, że dotyczy to zwłaszcza komedii.