Czy James Bond może nie być biały? O serialu „Bait”

Widzieliśmy już podobne historie. Oto Shah Latif (Riz Ahmed), brytyjski czterdziestoparoletni aktor z pakistańskimi korzeniami z trudem wiąże koniec z końcem. Boryka się nie tylko z rozwijaniem kariery, lecz także z codziennym życiem, bo bycie zaszufladkowanym w postkolonialnej i nadal rasistowskiej Wielkiej Brytanii ma różne odcienie. Z jednej strony (biały) system filmowy obsadza bohatera w podobnych rolach (tych musimy się domyśleć, bo „Bait” je pomija, a szkoda), poza tym ludzie na ulicy mylą go przez brązowy kolor skóry z kolegą po fachu, Devem Patelem, któremu aktorsko bardziej się poszczęściło, a jak wiadomo – na świeczniku miejsc dla niebiałych osób jest bardzo niewiele. 

Z drugiej strony Shah zmaga się z rodziną – schorowanym ojcem, który nie chce iść do lekarza, nadopiekuńczą matką narzekającą, że syn spędza z nimi za mało czasu. Bohater czuje się za nich odpowiedzialny, wspiera ich finansowo. Jest też cała grupa kuzynów, kuzynek i dalszych krewnych – członków i członkiń muzułmańskiej społeczności, której Latif jest częścią (może nie chlubną, ale jednak).

Zinternalizowany rasizm

Przez kolor skóry był gnębiony w dzieciństwie i dyskryminowany przez całe życie. Teraz jedną nogą w szołbizie, drugą w „poprzednim” życiu czuje się zakleszczony. Przez doświadczenia zmaga się z zinternalizowanym rasizmem. Patrząc w lustro, słyszy w głowie własny głos: „Powiem ci, kim jesteś: jesteś pieprzonym nieudacznikiem, który właśnie zmarnował swoją ostatnią szansę, żeby kimś być. Powinieneś się wstydzić – i wstydzisz się – bo jesteś hańbą dla swojej rodziny”. 

Przez sześć odcinków Shah Latif będzie próbował zrozumieć siebie i znaleźć balans. „Bait” to zarówno próba autoanalizy i jej podważenie. Mamy tu farsę, satyrę, thriller, dramat rodzinny oraz romantyczne rozliczenia. Serial Amazon Prime Video odhacza „najważniejsze wątki fabularne” w produkcjach o niebiałych osobach próbujących – no właśnie – zrozumieć sobie i znaleźć równowagę między miejscem, z którego pochodzą (oni lub ich rodzice), a tym, w którym mieszkają, a które pod pozorem akceptacji jest przesiąknięte uprzedzeniami. W przypadku „Baita” to Londyn i (biała) wyższa sfera. W lepszych „Ramym” czy „Specjaliście od niczego” portretowano amerykańskie podwórko. W tych dwóch to komicy i aktorzy – kolejno – Ramy Youssef i Aziz Ansari wpletli swoje doświadczenia. W „Baicie” robi to Riz Ahmed (prócz grania głównej roli jest też twórcą serialu, jego producentem i współscenarzystą) i jako Shah Latif jest wyśmienity. Wykorzystuje zarówno komediowe zacięcie (znane z „Czterech lwów”), jak i dramatyczne (takie też role przyniosły mu największą popularność, jak w „Dźwięku metalu”, za który zgarnął nominację do Oscara). Pewnie też aktor chciał podzielić się swoim doświadczeniem. Powtarzalność (niestety) jest wpisana w rasistowską kulturę, ale czy oznacza to dobry serial?

James Bond nie może nie być biały

Największą siłą „Baita” jest klamra fabularna. Produkcję otwiera i zamyka casting Shaha do roli nowego Jamesa Bonda. Rozważania o tym, kto zagra agenta 007, niemal zawsze przeradzają się w pytanie, kto w ogóle jest brany pod uwagę, by wcielić się w tę postać. A stąd już tylko krok do wątpliwości, kogo uznaje się za „wystarczająco brytyjskiego”. Ostatecznie wszystko sprowadza się do jednego: kto właściwie jest Brytyjczykiem? 

Czy James Bond może nie być biały? Wiemy, że nie (niegdyś – niby – brany pod uwagę Idris Elba zdążył się zestarzeć). Najwidoczniej fandom jest rasistowski, a franczyza przynosi za dużą kasę, by móc mu podpaść (zatem sami producenci, czyli de facto Amazon Prime Video!, pełną akceptacją nie grzeszą). Czyżby zatem starania Shaha są skazane na porażkę? Na szczęście produkcję mniej interesuje, czy aktor dostanie rolę, czy nie. Bond staje się tu figurą doskonałego białego heteroseksualnego (brytyjskiego) mężczyzny. Nasz bohater siłą rzeczy nigdy nie dotrze do tego „ideału”, więc jego pragnienie jest niekończącym się (własnym) dramatem. 

Zresztą Shah znajduje się pod coraz większą presją – bo mierzy się zarówno z narastającymi groźbami (à propos fandomu), jak i nieprzychylnymi publikacjami w mediach. Wśród nich jest felieton jego byłej partnerki, Yasmin (Ritu Arya), która przekonuje, że obsadzenie pakistańsko-brytyjskiego aktora w roli Jamesa Bonda nie usunie neokolonialnego nacechowania tej postaci. Według niej Shah chce się „wybielić”. 

Aktorka, czyli klasyczna Bond girl, pyta Latifa podczas castingu: „Powiedz mi, kiedy zostajesz zupełnie sam, jak z sobą wytrzymujesz? Czy ty w ogóle wiesz, kim jesteś?”. To miejsce, w którym bohatera powinien wypowiedzieć ikoniczne: „My name is Bond, James Bond”. Nic dziwnego, że w pierwszym odcinku nie chce mu przejść to przez usta – bo nie jest to tylko rola, ale w typ wypadku pełna immersja w wyobrażenie, czym i kim Shah chce być. Pewnie, że nienawiść do samego siebie to temat na terapię. Ale jesteśmy w świecie serialu – nie ma na nią czasu. Bohater będzie rozpracowywał siebie podczas intensywnych scen. Choć finał jest do przewidzenia, to właśnie sama droga daje najwięcej satysfakcji.